स्तेयः
अर्थ: घेरना, लपेटना, वेष्टित करना, सुशोभित होना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: वेष्टने शोभायां च · पर्याय: चौरिका, स्तैन्य, चौर्य, अभिहार
अंग्रेज़ी: to cover, to wrap, to decorate
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
- स्तेय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्तै + यत्
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
शब्दरूप — स्तेय (पुंलिङ्ग)
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
| प्रथमा | स्तेयः | स्तेयौ | स्तेयाः |
| द्वितीया | स्तेयम् | स्तेयौ | स्तेयान् |
| तृतीया | स्तेयेन | स्तेयाभ्याम् | स्तेयैः |
| चतुर्थी | स्तेयाय | स्तेयाभ्याम् | स्तेयेभ्यः |
| पञ्चमी | स्तेयात् / स्तेयाद् | स्तेयाभ्याम् | स्तेयेभ्यः |
| षष्ठी | स्तेयस्य | स्तेययोः | स्तेयानाम् |
| सप्तमी | स्तेये | स्तेययोः | स्तेयेषु |
| सम्बोधन | हे स्तेय | हे स्तेयौ | हे स्तेयाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
धातुरूप — स्तै (भ्वादिगण) · अर्थ: घेरना, लपेटना, वेष्टित करना, सुशोभित होना (वेष्टने शोभायां च)
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
| प्रथम | स्तायति | स्तायतः | स्तायन्ति |
| मध्यम | स्तायसि | स्तायथः | स्तायथ |
| उत्तम | स्तायामि | स्तायावः | स्तायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्तायति · लिट्: तस्तौ · लुट्: स्ताता · लृट्: स्तास्यति · लोट्: स्तायतात् · लङ्: अस्तायत् · विधिलिङ्: स्तायेत् · आशीर्लिङ्: स्तायात् · लुङ्: अस्तासीत् · लृङ्: अस्तास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्तान · ण्वुल्: स्तायकः · तृच्: स्ताता · यत्: स्तेयः · तव्य: स्तातव्यः · अनीयर्: स्तानीयः · क्त: स्तातः · क्तवतु: स्तातवान् · शतृ: स्तायन् · स्य-शतृ: स्तास्यन् · क्त्वा: स्तात्वा · ल्यप्: प्रस्ताय · तुमुन्: स्तातुम् · णमुल्: स्तायम् · घञ्: स्तायः · क्तिन्: स्ताति · क्वसु: तस्तिवान्
📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्तेय
स्तेय
steya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्तेय १ स्त्री॰ पुं॰ [सं॰]
१. चोरी । चौर्य्य । रहजनी ।
२. गोप्य या सबसे चुरा छिपाकर रखने लायक वस्तु ।
३. चोरी की जाने के लायक या चोरी गई वस्तु (को॰) ।
स्तेय २ वि॰ जो चोरी गया हो या चुराया जा सके ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तेय n. theft, robbery, larceny, RV. &c. &c.
anything stolen or liable to be stolen, BhP.
anything clandestine or private, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1260,2) स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तेयं [स्तेनस्य भावः यत् नलोपः] 1 Theft, robbery; Ku. 2. 35. --2 Anything stolen or liable to be stolen. --3 Anything private or secret.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1145-c) स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तेय न० स्तनस्य भावः यप्त नेलोपः । १ चौर्य्ये अमरः । “प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा रात्रौ वा यदि वा दिवा । यत् [] परद्रव्यहरणं स्तेयं तत्परिकीर्त्तितम्” इत्युक्तेः पर- द्रव्यापहारः स्तेयं तच्च अष्टादशविवादान्तर्गतविवादपद- भेदः तत्स्वरूपादिकं वीरमि० उक्तं चोरशब्दे २९६९ पृष्ठादौ दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5342-b) स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तेयं, क्ली, (स्तेनस्य भावः कर्म्म वा । स्तेन + “स्तेनाद्यन्नलोपश्च ।” ५ । १ । १२५ । इति यत् । नलोपश्च) चौर्य्यम् । तत्तु चौरस्य भावः तस्य कर्म्म च इत्यमरभरतौ । २ । १० । २५ ॥ तस्य लक्षणं यथा, प्रायश्चित्त्वविवेके । “प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा रात्रौ वा यदि वा दिवा यत् परद्रव्यहरणं स्तेयं तत् परिकीर्त्तितम् ॥” तत्करणे नरकं प्रतिप्रसवञ्च यथा, -- व्यासोवाच । “न हिंस्यात् सर्व्वभूतानि नानृतञ्च वदेत् क्वचित् नाहितं नाप्रियं वाक्यं न स्तेनः स्यात् कदाचन तृणं वा यदि वा शाकं मृदं वा जलमेव वा । परस्यापहरन् जन्तुर्नरकं प्रतिपद्यते ॥ न राज्ञां प्रतीगृह्णीयान्न शूद्रपतितादपि । न चान्यस्मादशक्तश्च निन्दितान् वर्जयेद्बुधः ॥ नित्यं याचनको न स्यान्न पुनस्तत् प्रयाचयेत् ॥ न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्यस्वं विषमुच्यते । देवस्वञ्चापि यत्नेन सदा परिहरेत्ततः ॥ [] पुष्पे शाकोदके काष्ठे तथा मूले फले तृणे । अदत्तादानमस्तेयं मनुराह प्रजापतिः ॥ ग्रहीतव्यानि पुष्पाणि देवार्च्चनविधौ द्विजैः । नैकस्मादेव नियतमननुज्ञाय केवलम् ॥ तृणं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं वै हरेद्बुधः । धर्म्मार्थं केवलं ग्राह्यमन्यथा पतितो भवेत् ॥ तिलमुद्गयवादीनां मुष्टिर्ग्राह्या पथि स्थितैः । क्षुधार्त्तैर्नान्यथा विप्र विधिविद्भिरितिस्थितिः ॥” इति कौर्म्मे उपविभागे । १६ । १ -- १० ॥ स्ते यप्रायश्चित्तं यथा, -- “एतैर्व्रतैरपोह्यं स्यादेनो हिंसासमुद्भवम् । स्तेयदोषापहर्त्तॄणां व्रतानां श्रूयतां विधिः ॥ धान्यान्यधनचौर्य्याणि कृत्वा कामात् द्विजो- त्तम । स्वजातीयगृहादेव कृच्छार्द्धेन विशुध्यति ॥ मनुष्याणान्तु हरणे स्त्रीणां क्षेत्रगृहस्य च । कूपवापीजलानाञ्च शुद्धिश्चान्द्रायणं स्मृतम् ॥ द्रव्याणामप्लसाराणां स्तेयं कृत्वान्यवेश्मनः । चरेत् सान्तपनं कृच्छ्रं तत्पापपरिशुद्धये ॥ भक्षभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य तु । पुष्पमूलफलानाञ्च पञ्चगव्यं विशोधनम् ॥ तृणकाष्ठद्रुमाणान्तु पक्वान्नस्य गुडस्य तु । तैलचर्म्मामिषाणान्तु त्रिरात्रं स्यादभोजनम् ॥ मणिमुक्ताप्रबालानां ताम्रस्य रजतस्य तु । अयस्कांस्योपलानाञ्च द्वादशाहं कणान्नभुक् ॥ कार्पासकीटकोर्णानां द्विशफैकशफस्य च । पक्षिगन्धौषधानाञ्च रज्वाश्चैव त्र्यहं पयः ॥ एतैर्व्रतैर्व्यपोहेत पापं स्तेयकृतं बुधः ॥” इति मात्स्ये २०१ अध्यायः ॥ * ॥ स्तेयस्य दण्डविधिर्दण्डशब्दे द्रष्टव्यः । सुवर्ण- स्तेयप्रायश्चित्तं प्रायश्चित्तशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-434-c) स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्तेय" आता है (3)