🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:32:04 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्तेयः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्तेयः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्तेयः

अर्थ: घेरना, लपेटना, वेष्टित करना, सुशोभित होना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: वेष्टने शोभायां च · पर्याय: चौरिका, स्तैन्य, चौर्य, अभिहार

अंग्रेज़ी: to cover, to wrap, to decorate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्तेय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्तै + यत्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — स्तेय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्तेयःस्तेयौस्तेयाः
द्वितीयास्तेयम्स्तेयौस्तेयान्
तृतीयास्तेयेनस्तेयाभ्याम्स्तेयैः
चतुर्थीस्तेयायस्तेयाभ्याम्स्तेयेभ्यः
पञ्चमीस्तेयात् / स्तेयाद्स्तेयाभ्याम्स्तेयेभ्यः
षष्ठीस्तेयस्यस्तेययोःस्तेयानाम्
सप्तमीस्तेयेस्तेययोःस्तेयेषु
सम्बोधनहे स्तेयहे स्तेयौहे स्तेयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — स्तै (भ्वादिगण) · अर्थ: घेरना, लपेटना, वेष्टित करना, सुशोभित होना (वेष्टने शोभायां च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्तायतिस्तायतःस्तायन्ति
मध्यमस्तायसिस्तायथःस्तायथ
उत्तमस्तायामिस्तायावःस्तायामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्तायति · लिट्: तस्तौ · लुट्: स्ताता · लृट्: स्तास्यति · लोट्: स्तायतात् · लङ्: अस्तायत् · विधिलिङ्: स्तायेत् · आशीर्लिङ्: स्तायात् · लुङ्: अस्तासीत् · लृङ्: अस्तास्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्तान · ण्वुल्: स्तायकः · तृच्: स्ताता · यत्: स्तेयः · तव्य: स्तातव्यः · अनीयर्: स्तानीयः · क्त: स्तातः · क्तवतु: स्तातवान् · शतृ: स्तायन् · स्य-शतृ: स्तास्यन् · क्त्वा: स्तात्वा · ल्यप्: प्रस्ताय · तुमुन्: स्तातुम् · णमुल्: स्तायम् · घञ्: स्तायः · क्तिन्: स्ताति · क्वसु: तस्तिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्तेय
स्तेय
steya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्तेय १ स्त्री॰ पुं॰ [सं॰]
१. चोरी । चौर्य्य । रहजनी ।
२. गोप्य या सबसे चुरा छिपाकर रखने लायक वस्तु ।
३. चोरी की जाने के लायक या चोरी गई वस्तु (को॰) ।
स्तेय २ वि॰ जो चोरी गया हो या चुराया जा सके ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तेय n. theft, robbery, larceny, RV. &c. &c.
anything stolen or liable to be stolen, BhP.
anything clandestine or private, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1260,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तेयं [स्तेनस्य भावः यत् नलोपः] 1 Theft, robbery; Ku. 2. 35. --2 Anything stolen or liable to be stolen. --3 Anything private or secret.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1145-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तेय न० स्तनस्य भावः यप्त नेलोपः । १ चौर्य्ये अमरः । “प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा रात्रौ वा यदि वा दिवा । यत् [] परद्रव्यहरणं स्तेयं तत्परिकीर्त्तितम्” इत्युक्तेः पर- द्रव्यापहारः स्तेयं तच्च अष्टादशविवादान्तर्गतविवादपद- भेदः तत्स्वरूपादिकं वीरमि० उक्तं चोरशब्दे २९६९ पृष्ठादौ दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5342-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तेयं, क्ली, (स्तेनस्य भावः कर्म्म वा । स्तेन + “स्तेनाद्यन्नलोपश्च ।” ५ । १ । १२५ । इति यत् । नलोपश्च) चौर्य्यम् । तत्तु चौरस्य भावः तस्य कर्म्म च इत्यमरभरतौ । २ । १० । २५ ॥ तस्य लक्षणं यथा, प्रायश्चित्त्वविवेके । “प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा रात्रौ वा यदि वा दिवा यत् परद्रव्यहरणं स्तेयं तत् परिकीर्त्तितम् ॥” तत्करणे नरकं प्रतिप्रसवञ्च यथा, -- व्यासोवाच । “न हिंस्यात् सर्व्वभूतानि नानृतञ्च वदेत् क्वचित् नाहितं नाप्रियं वाक्यं न स्तेनः स्यात् कदाचन तृणं वा यदि वा शाकं मृदं वा जलमेव वा । परस्यापहरन् जन्तुर्नरकं प्रतिपद्यते ॥ न राज्ञां प्रतीगृह्णीयान्न शूद्रपतितादपि । न चान्यस्मादशक्तश्च निन्दितान् वर्जयेद्बुधः ॥ नित्यं याचनको न स्यान्न पुनस्तत् प्रयाचयेत् ॥ न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्यस्वं विषमुच्यते । देवस्वञ्चापि यत्नेन सदा परिहरेत्ततः ॥ [] पुष्पे शाकोदके काष्ठे तथा मूले फले तृणे । अदत्तादानमस्तेयं मनुराह प्रजापतिः ॥ ग्रहीतव्यानि पुष्पाणि देवार्च्चनविधौ द्विजैः । नैकस्मादेव नियतमननुज्ञाय केवलम् ॥ तृणं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं वै हरेद्बुधः । धर्म्मार्थं केवलं ग्राह्यमन्यथा पतितो भवेत् ॥ तिलमुद्गयवादीनां मुष्टिर्ग्राह्या पथि स्थितैः । क्षुधार्त्तैर्नान्यथा विप्र विधिविद्भिरितिस्थितिः ॥” इति कौर्म्मे उपविभागे । १६ । १ -- १० ॥ स्ते यप्रायश्चित्तं यथा, -- “एतैर्व्रतैरपोह्यं स्यादेनो हिंसासमुद्भवम् । स्तेयदोषापहर्त्तॄणां व्रतानां श्रूयतां विधिः ॥ धान्यान्यधनचौर्य्याणि कृत्वा कामात् द्विजो- त्तम । स्वजातीयगृहादेव कृच्छार्द्धेन विशुध्यति ॥ मनुष्याणान्तु हरणे स्त्रीणां क्षेत्रगृहस्य च । कूपवापीजलानाञ्च शुद्धिश्चान्द्रायणं स्मृतम् ॥ द्रव्याणामप्लसाराणां स्तेयं कृत्वान्यवेश्मनः । चरेत् सान्तपनं कृच्छ्रं तत्पापपरिशुद्धये ॥ भक्षभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य तु । पुष्पमूलफलानाञ्च पञ्चगव्यं विशोधनम् ॥ तृणकाष्ठद्रुमाणान्तु पक्वान्नस्य गुडस्य तु । तैलचर्म्मामिषाणान्तु त्रिरात्रं स्यादभोजनम् ॥ मणिमुक्ताप्रबालानां ताम्रस्य रजतस्य तु । अयस्कांस्योपलानाञ्च द्वादशाहं कणान्नभुक् ॥ कार्पासकीटकोर्णानां द्विशफैकशफस्य च । पक्षिगन्धौषधानाञ्च रज्वाश्चैव त्र्यहं पयः ॥ एतैर्व्रतैर्व्यपोहेत पापं स्तेयकृतं बुधः ॥” इति मात्स्ये २०१ अध्यायः ॥ * ॥ स्तेयस्य दण्डविधिर्दण्डशब्दे द्रष्टव्यः । सुवर्ण- स्तेयप्रायश्चित्तं प्रायश्चित्तशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-434-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्तेय" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्तेयःस्तेय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्तै + यत् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्तेयः 📚 ➤ घेरना, लपेटना, वेष्टित करना, सुशोभित होना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: वेष्टने शोभायां च · पर्याय: चौरिका, स्तैन्य, चौर्य, अभिहार

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्तेय 📚चोरी । चौर्य्य । रहजनी🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
स्तेय
चोरी (२.१०.२५) — चौरिका, स्तैन्य, चौर्य

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • स्तेयः: स्तै + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें