🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:05:09 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्तोमय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्तोमय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्तोमय

अर्थ: प्रशंसा करना, स्तुति करना, आत्मश्लाघा करना, मुँह देखकर बोलना, खुशामद करना

संस्कृत: श्लाघायाम्

अंग्रेज़ी: to praise, to boast, to cheer

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्तोम धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. स्तोम धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — स्तोम (चुरादिगण) · अर्थ: प्रशंसा करना, स्तुति करना, आत्मश्लाघा करना, मुँह देखकर बोलना, खुशामद करना (श्लाघायाम्)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्तोमयतात् / स्तोमयताद् / स्तोमयतुस्तोमयताम्स्तोमयन्तु
मध्यमस्तोमय / स्तोमयतात् / स्तोमयताद्स्तोमयतम्स्तोमयत
उत्तमस्तोमयानिस्तोमयावस्तोमयाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्तोमयति · लट् (आत्मने.): स्तोमयते · लिट्: स्तोमयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): स्तोमयाञ्चक्रे · लुट्: स्तोमयिता · लुट् (आत्मने.): स्तोमयिता · लृट्: स्तोमयिष्यति · लृट् (आत्मने.): स्तोमयिष्यते · लोट्: स्तोमयतात् · लोट् (आत्मने.): स्तोमयताम् · लङ्: अस्तोमयत् · लङ् (आत्मने.): अस्तोमयत · विधिलिङ्: स्तोमयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): स्तोमयेत · आशीर्लिङ्: स्तोम्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): स्तोमयिषीष्ट · लुङ्: अतुस्तोमत् · लुङ् (आत्मने.): अतुस्तोमत · लृङ्: अस्तोमयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अस्तोमयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्तोमन · ण्वुल्: स्तोमकः · तृच्: स्तोमयिता · यत्: स्तोम्यः · तव्य: स्तोमयितव्यः · अनीयर्: स्तोमनीयः · क्त: स्तोमितः · क्तवतु: स्तोमितवान् · शतृ: स्तोमयन् · स्य-शतृ: स्तोमयिष्यन् · शानच्: स्तोमयमानः · क्त्वा: स्तोमयित्वा · ल्यप्: प्रस्तोम्य · तुमुन्: स्तोमयितुम् · णमुल्: स्तोमम् · क्तिन्: स्तोन्ति · क्वसु: स्तोमयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्तोम्
स्तोम्
stom
🔵 मोनियर-विलियम्स
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तोम्. See स्तोमय, p. 1259, col. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1260,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्तोमयस्तोम धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: स्तोम धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्तोमय 📚 ➤ प्रशंसा करना, स्तुति करना, आत्मश्लाघा करना, मुँह देखकर बोलना, खुशामद करना
संस्कृत: श्लाघायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्तोम् 📚See स्तोमय, p. 1259, col. 2🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें