🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:11:08 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्थगम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्थगम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्थगम्

अर्थ: ढकना

संस्कृत: संवरणे

अंग्रेज़ी: to wrap, to cover, to conceal

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्थग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. स्थग (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. स्थग (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. स्थग (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — स्थग् (भ्वादिगण) · अर्थ: ढकना (संवरणे)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअस्थगत् / अस्थगद्अस्थगताम्अस्थगन्
मध्यमअस्थगःअस्थगतम्अस्थगत
उत्तमअस्थगम्अस्थगावअस्थगाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्थगति · लिट्: तस्थाग · लुट्: स्थगिता · लृट्: स्थगिष्यति · लोट्: स्थगतात् · लङ्: अस्थगत् · विधिलिङ्: स्थगेत् · आशीर्लिङ्: स्थग्यात् · लुङ्: अस्थगीत् · लृङ्: अस्थगिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्थगन · ण्वुल्: स्थागकः · तृच्: स्थगिता · ण्यत्: स्थाग्यः · तव्य: स्थगितव्यः · अनीयर्: स्थगनीयः · क्त: स्थगितः · क्तवतु: स्थगितवान् · शतृ: स्थगन् · स्य-शतृ: स्थगिष्यन् · क्त्वा: स्थगित्वा · ल्यप्: प्रस्थग्य · तुमुन्: स्थगितुम् · णमुल्: स्थागम् · घञ्: स्थागः · क्तिन्: स्थक्ति · क्वसु: तस्थग्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्थग्
स्थग्
sthag
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्थग् cl. 1. P. स्थगति, to cover, hide, conceal, Dhātup. xix, 28 : Caus. स्थगयति id., Kāv.; VarBṛS. &c.; to cover, veil, make invisible, cause to disappear, Mālatīm.; Bālar.
स्थग् [cf. Gk. στέγω, στέγη, τέγος, &c.; Lat. tegere, toga, tugurium; Lith. stė́gti, stógas; Germ. decken, Dach; Eng. thatch.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1261,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्थग् {c1c} P. or Caus. (स्थगति, स्थगयति) 1 To cover, conceal, hide, veil; पराभ्यूहस्थानान्यपि तनुतराणि स्थगयति Māl. 1. 14. --2 To cover, pervade, fill; रवः श्रवणभैरवः स्थगितरोदसीकंदरः K. P. 7.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1147-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्थगम्स्थग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: स्थग (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | स्थग (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्थगम् 📚 ➤ ढकना
संस्कृत: संवरणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्थग् 📚cl. 1. P. स्थगति, to cover, hide, conceal, Dhātup. xix, 28 : Caus. स्थ…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬