🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:11:25 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्थानी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्थानी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्थानी

अर्थ: स्थानवाला, स्थैर्यसम्पन्न, स्थायी

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्थानिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. स्थानिन् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — स्थानिन् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्थानीस्थानिनौस्थानिनः
द्वितीयास्थानिनम्स्थानिनौस्थानिनः
तृतीयास्थानिनास्थानिभ्याम्स्थानिभिः
चतुर्थीस्थानिनेस्थानिभ्याम्स्थानिभ्यः
पञ्चमीस्थानिनःस्थानिभ्याम्स्थानिभ्यः
षष्ठीस्थानिनःस्थानिनोःस्थानिनाम्
सप्तमीस्थानिनिस्थानिनोःस्थानिषु
सम्बोधनहे स्थानिन्हे स्थानिनौहे स्थानिनः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्थानिन्
स्थानिन्
sthānin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्थानिन् mfn. having a place, occupying a (high) position, Cat.
having fixedness, abiding, permanent, W.
being in the right place, appropriate, ĀśvŚr.
(in gram.) that which should be in the place or is to be supplied, Pāṇ. i, 4, 105
स्थानिन् m. the original form or primitive element (for which anything is substituted, as opp. to आदेश, ‘the substitute’), Pāṇ., Sch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1263,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्थानिन् a. [स्थानमस्यास्ति रक्ष्यत्वेन इनि] 1 Having a place. --2 Having fixedness, permanent. --3 Having a substitute. --m. 1 The original form or primitive element, that for which anything else is substituted; स्थानिवदादेशोऽनल्विधौ P. I. 1. 59. --2 The form so substituted for anything. --3 That which has a place, or is actually expressed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1148-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्थानिन् त्रि० स्थानमस्यास्ति रक्ष्यत्वेन इनि । १ स्थानरक्षके स्थानं प्रसङ्गः अस्त्यर्थे इनि । व्याकरणाक्ते आदिश्य- मानस्य यणादेः कारणे इगादो “स्थानिवदादेशोऽनल्वि- धाविति” पाणिनिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5353,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्थानीस्थानिन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: स्थानिन् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्थानी 📚 ➤ स्थानवाला, स्थैर्यसम्पन्न, स्थायी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्थानिन् 📚mfn. having a place, occupying a (high) position, Cat🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें