🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:44:05 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्न

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्नः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्नः

अर्थ: घेरना, इकठ्ठा करना, शोभित होना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: वेष्टने शोभायां च

अंग्रेज़ी: to cover, to wrap, to decorate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्ना (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्नै + अच्
  2. स्ना (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्नै + अच्
  3. स्ना (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: स्नै + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — स्ना (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्नाःस्नौस्नाः
द्वितीयास्नाम्स्नौस्नः
तृतीयास्नास्नाभ्याम्स्नाभिः
चतुर्थीस्नेस्नाभ्याम्स्नाभ्यः
पञ्चमीस्नःस्नाभ्याम्स्नाभ्यः
षष्ठीस्नःस्नोःस्नाम्
सप्तमीस्निस्नोःस्नासु
सम्बोधनहे स्नाःहे स्नौहे स्नाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — स्नै (भ्वादिगण) · अर्थ: घेरना, इकठ्ठा करना, शोभित होना (वेष्टने शोभायां च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्नायतिस्नायतःस्नायन्ति
मध्यमस्नायसिस्नायथःस्नायथ
उत्तमस्नायामिस्नायावःस्नायामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्नायति · लिट्: सस्नौ · लुट्: स्नाता · लृट्: स्नास्यति · लोट्: स्नायतात् · लङ्: अस्नायत् · विधिलिङ्: स्नायेत् · आशीर्लिङ्: स्नायात् · लुङ्: अस्नासीत् · लृङ्: अस्नास्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्नान · ण्वुल्: स्नायकः · तृच्: स्नाता · यत्: स्नेयः · तव्य: स्नातव्यः · अनीयर्: स्नानीयः · क्त: स्नातः · क्तवतु: स्नातवान् · शतृ: स्नायन् · स्य-शतृ: स्नास्यन् · क्त्वा: स्नात्वा · ल्यप्: प्रस्नाय · तुमुन्: स्नातुम् · णमुल्: स्नायम् · घञ्: स्नायः · क्तिन्: स्नाति · क्वसु: सस्निवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्ना
स्ना
snā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्ना १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] वह चमड़ा जो गाय या बैल आदि के गले के नीचे लटकता है । लौ ।
स्ना २ वि॰ नहाया हुआ । स्नान किया हुआ । (समस्त पदों में प्रयुक्त) जसे घृतस्ना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. स्ना (cf. √ स्नु) cl. 2. P. (Dhātup. xxiv, 44) स्नाति cl. 4. P. (Nir. vii, 12) स्नायति (ep. also Ā. स्नायते Pot. स्नायात्; ep. also स्नायीत; pf. सस्नौ, 3. pl. सस्नुः, MBh.; BhP.; fut. स्नाता Gr.; स्नास्यति, ˚ते, MBh. &c.; aor. अस्नासीत् Gr.; Prec. स्नायात् [cf. above] or स्नेयात्, ib.; inf. स्नातुम्, Br. &c.; ind.p. स्नात्वा, -स्नाय, RV. &c.; Ved. also स्नात्वी, Pāṇ. vii, 1, 49), to bathe, perform the ceremony of bathing or certain prescribed oblations (esp. on returning home from the house of a religious preceptor, or on concluding certain vows &c., also with अवभृथम्), RV. &c. &c.; to smear one's self with (instr.), Sarvad. : Pass. स्नायते (aor. अस्नायि impers.), Rājat. : Caus. स्नापयति or स्नपयति, (with prep. only स्नाप्˚), to cause to bathe, wash, cleanse, AV. &c. &c.; to wash away, AV. x, 1, 9; to steep or soak in (loc.), Bhpr.; to bathe with tears, weep for (?), MW. : Desid. सिस्नासति, Pāṇ. viii, 3, 61 (but cf. सिष्णासु) : Intens. सास्नायते, सास्नाति, सास्नेति Gr.
स्ना [cf. Gk. νάω, νᾶμα; Lat. nare.]
2. स्ना (or ष्णा) mfn. bathing, bathed or immersed in (cf. घृत-, सु-स्ना &c.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1266,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्ना {c2c} P. (स्नाति, स्नात) 1 To bathe, perform ablution; मृगतृष्णांभसि स्नातः. --2 To perform the [] ceremony of bathing at the time of leaving the house of one's spiritual preceptor. --Caus. (स्नापयति-ते, स्नपयति-ते) To cause to bathe, wet, moisten, sprinkle; (तोयैः) सतूर्यमेनां स्नपयांबभूवुः Ku. 7. 10; स्मितस्नपिताधरा Gīt. 12, U. 3. 23, Ki. 5. 44. 47; Śi. 2. 7, Me. 43. --Desid. ( सिस्नासति) To wish to bathe. -WITH अप to bathe after mourning. --नि to plunge deep into; i. e. to be perfect or thoroughly versed in; see निष्णात.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1151-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्नःस्ना (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्नै + अच् 📚
अन्य सम्भावना: स्ना (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: स्नै + अच् | स्ना (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: स्नै + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्नः 📚 ➤ घेरना, इकठ्ठा करना, शोभित होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: वेष्टने शोभायां च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्ना 📚वह चमड़ा जो गाय या बैल आदि के गले के नीचे लटकता है । लौ🟠🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • स्नः: स्नै + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें