🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:56:47 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्यूतः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्यूतः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्यूतः

अर्थ: सुई से सीया हुआ, नत्थी किया हुआ, बुना हुआ

संस्कृत: धान्यादिभरणार्थं वस्त्रादिनानिर्मितस्यूतः · पर्याय: प्रसेव

व्युत्पत्ति: सिव् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्यूत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सिव् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — स्यूत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमास्यूतःस्यूतौस्यूताः
द्वितीयास्यूतम्स्यूतौस्यूतान्
तृतीयास्यूतेनस्यूताभ्याम्स्यूतैः
चतुर्थीस्यूतायस्यूताभ्याम्स्यूतेभ्यः
पञ्चमीस्यूतात् / स्यूताद्स्यूताभ्याम्स्यूतेभ्यः
षष्ठीस्यूतस्यस्यूतयोःस्यूतानाम्
सप्तमीस्यूतेस्यूतयोःस्यूतेषु
सम्बोधनहे स्यूतहे स्यूतौहे स्यूताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — सिव् (दिवादिगण) · अर्थ: सीना, सिलाई करना (तन्तुसन्ताने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमसीव्यतिसीव्यतःसीव्यन्ति
मध्यमसीव्यसिसीव्यथःसीव्यथ
उत्तमसीव्यामिसीव्यावःसीव्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: सीव्यति · लिट्: सिषेव · लुट्: सेविता · लृट्: सेविष्यति · लोट्: सीव्यतात् · लङ्: असीव्यत् · विधिलिङ्: सीव्येत् · आशीर्लिङ्: सीव्यात् · लुङ्: असेवीत् · लृङ्: असेविष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: सेवन · ण्वुल्: सेवकः · तृच्: सेविता · ण्यत्: सेव्यः · तव्य: सेवितव्यः · अनीयर्: सेवनीयः · क्त: स्यूतः · क्तवतु: स्यूतवान् · शतृ: सीव्यन् · स्य-शतृ: सेविष्यन् · क्त्वा: स्यूत्वा · ल्यप्: प्रसीव्य · तुमुन्: सेवितुम् · णमुल्: सेवम् · घञ्: सेवः · क्तिन्: स्यूति · क्वसु: सिषिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — स्यूत
स्यूत
syūta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कपड़े का थैला (2.9.27) प्रसेव
धागे से सिला/बुना (3.1.100) ऊत · उत
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्यूत १ वि॰ [सं॰]
१. बुना हुआ ।
२. सीया हुआ । सूत्रित ।
३. विद्ध । बींधा या भिदा हुआ (को॰) ।
४. संश्लिष्ट । संपृक्त (को॰) ।
स्यूत २ संज्ञा पुं॰ मोटे कपड़े का थैला । थैली ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्यूत mfn. sewn, stitched, woven, RV. &c. &c.
sewn on HPariś.
sewn or woven together, joined, fabricated, MW.
pierced, penetrated, ib.
स्यूत m. a sack, coarse canvas bag, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1273,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्यूत p. p. [सिव्-कर्मणि क्त] 1 Sewn with a needle, stitched, woven (fig. also); चिंतासंततितंतुजालनिबिडस्यूतेव लग्ना प्रिया Māl. 5. 10. --2 Pierced. --3 Woven together, joined. --तः {1} A sack.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1157-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्यूत त्रि० सिव--कर्मणि क्त । १ सूच्यादिना ग्रथिते वस्त्रादौ अमरः । सूत्ररचितपात्रे (धोकडी) पु० अमरः । पृषो० ओत् । स्योतोऽप्यत्र भरतः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5374,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्यूतः, त्रि, (षिव्यु तन्तुसन्ताने + क्तः । च्छोरि- त्यूट् ।) सूत्रितः । तन्तुसन्ततम् । वोना इति भाषा ॥ तत्पर्य्यायः । ऊतम् २ उतम् ३ । इत्य- मरः ॥ (यथा, महाभारते । ३ । १५७ । ४२ । “वडिशोऽयं त्वया ग्रस्तः कालसूत्रेण लम्बितः । मत्स्योऽम्भसीव स्यूतास्यः कथमद्य भविष्यसि ॥”)
स्यूतः, पुं, (सिव + क्तः ।) सूत्ररचितभाण्डम् । धोक्डा इति ख्यातम् । तत्पर्य्यायः । प्रसेवः २ । इत्यमरः । २ । ९ । २६ । स्यूनः ३ स्योनः ४ धौतकटः ५ स्योतः ६ । इति भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-465-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्यूतःस्यूत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: सिव् + क्त 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्यूतः 📚 ➤ सुई से सीया हुआ, नत्थी किया हुआ, बुना हुआ
संस्कृत: धान्यादिभरणार्थं वस्त्रादिनानिर्मितस्यूतः · पर्याय: प्रसेव

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्यूत 📚बुना हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
स्यूत

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • स्यूतः: सिव् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें