🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:11:18 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

स्रव

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

स्रव

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

स्रव

अर्थ: जाना, टपकना, झरना, चूना, बहना

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go,to drip, to ooze, to flow

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. स्रु धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. स्रव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. स्रव (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्रु + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — स्रु (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, टपकना, झरना, चूना, बहना (गतौ)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमस्रवतात् / स्रवताद् / स्रवतुस्रवताम्स्रवन्तु
मध्यमस्रव / स्रवतात् / स्रवताद्स्रवतम्स्रवत
उत्तमस्रवाणिस्रवावस्रवाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: स्रवति · लिट्: सुस्राव · लुट्: स्रोता · लृट्: स्रोष्यति · लोट्: स्रवतात् · लङ्: अस्रवत् · विधिलिङ्: स्रवेत् · आशीर्लिङ्: स्रूयात् · लुङ्: असुस्रुवत् · लृङ्: अस्रोष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: स्रवण · ण्वुल्: स्रावकः · तृच्: स्रोता · यत्: स्रव्यः · ण्यत्: स्राव्यः · तव्य: स्रोतव्यः · अनीयर्: स्रवणीयः · क्त: स्रुतः · क्तवतु: स्रुतवान् · शतृ: स्रवन् · स्य-शतृ: स्रोष्यन् · क्त्वा: स्रुत्वा · ल्यप्: प्रस्रुत्य · तुमुन्: स्रोतुम् · णमुल्: स्रावम् · क्तिन्: स्रुति · क्वसु: सुस्रुवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
स्रवस्रु धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: स्रव (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | स्रव (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: स्रु + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

स्रव 📚 ➤ जाना, टपकना, झरना, चूना, बहना
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
स्र् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें