🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:56:56 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

हर्यतः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

हर्यतः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

हर्यतः

अर्थ: जाना, चमकना, प्रकाशित होना

संस्कृत: गतिकान्त्योः

अंग्रेज़ी: to go,to glow, to shine

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. हर्य् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, द्विवचन
  2. हर्यत् (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: हर्य् + शतृ
  3. हर्यत् (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: हर्य् + शतृ
  4. हर्यत् (नपुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: हर्य् + शतृ
  5. हर्यत् (नपुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: हर्य् + शतृ
  6. हर्यत् (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: हर्य् + शतृ
  7. हर्यत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — हर्य् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, चमकना, प्रकाशित होना (गतिकान्त्योः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमहर्यतिहर्यतःहर्यन्ति
मध्यमहर्यसिहर्यथःहर्यथ
उत्तमहर्यामिहर्यावःहर्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: हर्यति · लिट्: जहर्य · लुट्: हर्यिता · लृट्: हर्यिष्यति · लोट्: हर्यतात् · लङ्: अहर्यत् · विधिलिङ्: हर्येत् · आशीर्लिङ्: हर्यात् · लुङ्: अहर्यीत् · लृङ्: अहर्यिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: हर्यण · ण्वुल्: हर्यकः · तृच्: हर्यिता · ण्यत्: हर्यः · तव्य: हर्यितव्यः · अनीयर्: हर्यणीयः · क्त: हर्यितः · क्तवतु: हर्यितवान् · शतृ: हर्यन् · स्य-शतृ: हर्यिष्यन् · क्त्वा: हर्यित्वा · ल्यप्: प्रहर्य · तुमुन्: हर्यितुम् · णमुल्: हर्यम् · घञ्: हर्यः · क्तिन्: हर्ति · क्वसु: जहर्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — हर्य्
हर्य्
hary
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हर्य् in comp. for हरि.
हर्य् cl. 1. P. (Dhātup. xv, 7) हर्यति (rarely Ā. ˚ते; pr. p. P. हर्यत्, or हर्यत् [see below] Ā. हर्यमाण), to like, delight in, be fond of or pleased with, yearn after, long for (acc. or loc.), RV.; to go, Naigh. ii, 14; to threaten, Dhātup. : Intens. जाहर्यीति, जाहर्ति, जाहर्यति, Siddh. [cf. Gk. χαίρω.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1292,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हर्य् {c1c} P. (हर्यति) 1 To go. --2 To worship. --3 To take. --4 To threaten. --5 To be weary or fatigued.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1167-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
हर्यतःहर्य् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, द्विवचन 📚
अन्य सम्भावना: हर्यत् (पुं.) — पञ्चमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: हर्य् + शतृ | हर्यत् (पुं.) — षष्ठी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: हर्य् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

हर्यतः 📚 ➤ जाना, चमकना, प्रकाशित होना
संस्कृत: गतिकान्त्योः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
हर्य् 📚in comp. for हरि🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें