रुधादिभ्यः श्नम् ॥
अनुवृत्ति/अधिकार: सार्वधातुके, कर्तरि, प्रत्ययः, परश्च, आद्युदात्तश्च, धातोः
वृत्तिः
॥ 〔धातु 1: रुधिर् — आवरणे〕 ॥ शपोऽपवादः। रुणद्धि। श्नसोरल्लोपः। रुन्धः। रुन्धन्ति। रुणत्सि। रुन्धः। रुन्ध। रुणध्मि। रुन्ध्वः। रुन्ध्मः। रुन्धे। रुन्धाते। रुन्धते। रुन्त्से। रुन्धाथे। रुन्ध्वे। रुन्धे। रुन्ध्वहे। रुन्ध्महे। रुरोध, रुरुधे। रोद्धासि, रोद्धासे। रोत्स्यसि, रोत्स्यसे। रोत्स्यति, रोत्स्यते। रुणद्धु, रुन्धात्। रुन्धाम्। रुन्धन्तु। रुन्धि। रुणधानि। रुणधाव। रुणधाम। रुन्धाम्। रुन्धाताम्। रुन्धताम्। रुन्त्स्व। रुणधै। रुणधावहै। रुणधामहै। अरुणत्, अरुणद्। अरुन्धताम्। अरुन्धन्। अरुणः, अरुणत्, अरुणद्। अरुन्ध। अरुन्धाताम्। अरुन्धत। अरुन्धाः। रुन्ध्यात्। रुन्धीत। रुध्यात्, रुत्सीष्ट। अरुधत्, अरौत्सीत्। अरुद्ध। अरुत्साताम्। अरुत्सत। अरोत्स्यत्, अरौत्सीत्। अरुद्ध। अरुत्साताम्। अरुत्सत। अरोत्स्यत्, अरोत्स्यत॥ 〔धातु 2: भिदिर् — विदारणे〕 ॥ 〔धातु 3: छिदिर् — द्वैधीकरणे〕 ॥ 〔धातु 4: युजिर् — योगे〕॥ 〔धातु 5: रिचिर् — विरेचने〕 ॥ रिणक्ति, रिङ्क्ते। रिरेच। रेक्ता रेक्ष्यति अरिणक्। अरिचत्, अरैक्षीत्, अरिक्त॥ 〔धातु 6: विचिर् — पृथग्भावे〕 ॥ विनक्ति विङ्क्ते॥ 〔धातु 7: क्षुदिर् — संपेषणे〕 ॥ क्षुणत्ति, क्षुन्ते। क्षोत्ता॥ अक्षुदत्, अक्षौत्सीत्, अक्षुत्त। ॥ 〔धातु 8: उच्छृदिर् — दीप्तिदेवनयोः〕 ॥ छृणत्ति छृन्ते। चच्छर्द। सेऽसिचीति वेट्। चच्छृदिषे, चच्छृत्से। छर्दिता। छर्दिष्यति, छर्त्स्यति। अच्छृदत्, अच्छर्दीत्, अच्छर्दिष्ट॥ 〔धातु 9: उत्तृदिर् — हिंसानादरयोः〕 ॥ तृणत्ति, तृन्ते॥ 〔धातु 10: कृती — वेष्टने〕 ॥ कृणत्ति॥ 〔धातु 11-12: तृह, हिसि — हिंसायाम्〕(धातुपाठे , ) ॥
हिन्दी अनुवाद
(रुधादिगण। धातु 1: रुधिर् — रोकना।) रुधादि से श्नम् (न) होता है — शप् का अपवाद। रुणद्धि; 'श्नसोः' से अ-लोप — रुन्धः, रुन्धन्ति, रुणत्सि, रुन्धः, रुन्ध, रुणध्मि, रुन्ध्वः, रुन्ध्मः; रुन्धे, रुन्धाते, रुन्धते, रुन्त्से, रुन्धाथे, रुन्ध्वे, रुन्धे, रुन्ध्वहे, रुन्ध्महे; रुरोध/रुरुधे; रोद्धासि/रोद्धासे; रोत्स्यति/रोत्स्यते; रुणद्धु, रुन्धात्, रुन्धाम्, रुन्धन्तु, रुन्धि, रुणधानि; रुन्धाम्, रुन्त्स्व, रुणधै; अरुणत्/अरुणद्, अरुन्धताम्, अरुन्धन्, अरुणः; अरुन्ध, अरुन्धाताम्, अरुन्धत; रुन्ध्यात्, रुन्धीत; रुध्यात्, रुत्सीष्ट; अरुधत्/अरौत्सीत्, अरुद्ध, अरुत्साताम्, अरुत्सत; अरोत्स्यत्/अरोत्स्यत। (2) भिदिर् — फाड़ना; (3) छिदिर् — दो टुकड़े करना; (4) युजिर् — जोड़ना; (5) रिचिर् — खाली करना: रिणक्ति, रिङ्क्ते, रिरेच, रेक्ता, रेक्ष्यति, अरिणक्, अरिचत्/अरैक्षीत्, अरिक्त। (6) विचिर् — अलग करना: विनक्ति, विङ्क्ते। (7) क्षुदिर् — पीसना: क्षुणत्ति, क्षुन्ते, क्षोत्ता, अक्षुदत्/अक्षौत्सीत्, अक्षुत्त। (8) उच्छृदिर् — चमकना, खेलना/वमन: छृणत्ति, छृन्ते, चच्छर्द; 'सेऽसिचि' से वेट् — चच्छृदिषे/चच्छृत्से, छर्दिता, छर्दिष्यति/छर्त्स्यति, अच्छृदत्/अच्छर्दीत्, अच्छर्दिष्ट। (9) उत्तृदिर् — हिंसा और अनादर: तृणत्ति, तृन्ते। (10) कृती — लपेटना: कृणत्ति। (11-12) तृह्, हिसि — हिंसा।
सरल व्याख्या
रुधादिगण में धातु के बीच में 'न' घुसता है: रुध् → रु-ण-ध् → रुणद्धि (रोकता है); भिद् → भिनत्ति, छिद् → छिनत्ति, युज् → युनक्ति, भुज् → भुनक्ति।