🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:32:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

मण्ड (पुंलिङ्ग)

तस्य नेत्वम् वा" गाढ़ा चिकना पदार्थ जो किसी तरल पदार्थ के उपर जम जाता हैं

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामण्डःमण्डौमण्डाः
द्वितीयामण्डम्मण्डौमण्डान्
तृतीयामण्डेनमण्डाभ्याम्मण्डैः
चतुर्थीमण्डायमण्डाभ्याम्मण्डेभ्यः
पञ्चमीमण्डात् / मण्डाद्मण्डाभ्याम्मण्डेभ्यः
षष्ठीमण्डस्यमण्डयोःमण्डानाम्
सप्तमीमण्डेमण्डयोःमण्डेषु
सम्बोधनहे मण्डहे मण्डौहे मण्डाः

अर्थ: तस्य नेत्वम् वा" गाढ़ा चिकना पदार्थ जो किसी तरल पदार्थ के उपर जम जाता हैं
संस्कृत: पर्याय: व्याघ्रपुच्छ, गन्धर्वहस्तक, एरण्ड, उरुबूक, रुचक

📚 अमरकोश में:
• अरण्डी (एरण्ड) के और नाम (२.४.५१) — पर्याय: एरण्ड, उरुबूक, रुचक, चित्रक, चंचु, पंचांगुल, वर्धमान, व्यडम्बक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

मण्ड (नपुंसकलिङ्ग)

तस्य नेत्वम् वा" गाढ़ा चिकना पदार्थ जो किसी तरल पदार्थ के उपर जम जाता हैं

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमामण्डम्मण्डेमण्डानि
द्वितीयामण्डम्मण्डेमण्डानि
तृतीयामण्डेनमण्डाभ्याम्मण्डैः
चतुर्थीमण्डायमण्डाभ्याम्मण्डेभ्यः
पञ्चमीमण्डात् / मण्डाद्मण्डाभ्याम्मण्डेभ्यः
षष्ठीमण्डस्यमण्डयोःमण्डानाम्
सप्तमीमण्डेमण्डयोःमण्डेषु
सम्बोधनहे मण्डहे मण्डेहे मण्डानि

अर्थ: तस्य नेत्वम् वा" गाढ़ा चिकना पदार्थ जो किसी तरल पदार्थ के उपर जम जाता हैं
संस्कृत: पर्याय: व्याघ्रपुच्छ, गन्धर्वहस्तक, एरण्ड, उरुबूक, रुचक

📚 अमरकोश में:
• अरण्डी (एरण्ड) के और नाम (२.४.५१) — पर्याय: एरण्ड, उरुबूक, रुचक, चित्रक, चंचु, पंचांगुल, वर्धमान, व्यडम्बक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें