🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:59:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सुरभी (स्त्रीलिङ्ग)

सुर (देव, देवता) + भी (भय, डर)

🔎 आपका लिखा रूप सुरभी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुरभीसुरभ्यौसुरभ्यः
द्वितीयासुरभीम्सुरभ्यौसुरभीः
तृतीयासुरभ्यासुरभीभ्याम्सुरभीभिः
चतुर्थीसुरभ्यैसुरभीभ्याम्सुरभीभ्यः
पञ्चमीसुरभ्याःसुरभीभ्याम्सुरभीभ्यः
षष्ठीसुरभ्याःसुरभ्योःसुरभीणाम्
सप्तमीसुरभ्याम्सुरभ्योःसुरभीषु
सम्बोधनहे सुरभिहे सुरभ्यौहे सुरभ्यः

अर्थ: सुर (देव, देवता) + भी (भय, डर)
संस्कृत: सल्लकी · पर्याय: गजभक्ष्या, सुवहा, रसा, महेरणा, कुन्दुरुकी

📚 अमरकोश में:
• सलई के नाम (२.४.१२३) — पर्याय: गजभक्ष्या, सुवहा, रसा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सुरभि (पुंलिङ्ग)

मधुरगंधयुक्त, खुशबूदार, सुगंधयुक्त

🔎 आपका लिखा रूप सुरभी = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासुरभिःसुरभीसुरभयः
द्वितीयासुरभिम्सुरभीसुरभीन्
तृतीयासुरभिणासुरभिभ्याम्सुरभिभिः
चतुर्थीसुरभयेसुरभिभ्याम्सुरभिभ्यः
पञ्चमीसुरभेःसुरभिभ्याम्सुरभिभ्यः
षष्ठीसुरभेःसुरभ्योःसुरभीणाम्
सप्तमीसुरभौसुरभ्योःसुरभिषु
सम्बोधनहे सुरभेहे सुरभीहे सुरभयः

अर्थ: मधुरगंधयुक्त, खुशबूदार, सुगंधयुक्त
संस्कृत: चैत्रवैशाखाभ्यां निष्पन्नः ऋतुः, इष्टगन्धः · पर्याय: वसन्त, पुष्पसमय

📚 अमरकोश में:
• प्रिय सुगन्ध के नाम (१.५.१२) — पर्याय: घ्राणतर्पण, इष्टगन्ध, सुगन्धि
• वसन्त के नाम (१.४.२०) — पर्याय: पुष्पसमय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें