🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:52:07 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अंस्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अंस्य

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अंस्य

अर्थ: मार डालना, चोट पहुंचाना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: समाघाते

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy, to hurt

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अंस्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अंस + यत्
  2. अंस्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अंस + यत्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — अंस्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअंस्यःअंस्यौअंस्याः
द्वितीयाअंस्यम्अंस्यौअंस्यान्
तृतीयाअंस्येनअंस्याभ्याम्अंस्यैः
चतुर्थीअंस्यायअंस्याभ्याम्अंस्येभ्यः
पञ्चमीअंस्यात् / अंस्याद्अंस्याभ्याम्अंस्येभ्यः
षष्ठीअंस्यस्यअंस्ययोःअंस्यानाम्
सप्तमीअंस्येअंस्ययोःअंस्येषु
सम्बोधनहे अंस्यहे अंस्यौहे अंस्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — अंस (चुरादिगण) · अर्थ: मार डालना, चोट पहुंचाना (समाघाते)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअंसयतिअंसयतःअंसयन्ति
मध्यमअंसयसिअंसयथःअंसयथ
उत्तमअंसयामिअंसयावःअंसयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अंसयति · लट् (आत्मने.): अंसयते · लिट्: अंसयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): अंसयाञ्चक्रे · लुट्: अंसयिता · लुट् (आत्मने.): अंसयिता · लृट्: अंसयिष्यति · लृट् (आत्मने.): अंसयिष्यते · लोट्: अंसयतात् · लोट् (आत्मने.): अंसयताम् · लङ्: आंसयत् · लङ् (आत्मने.): आंसयत · विधिलिङ्: अंसयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): अंसयेत · आशीर्लिङ्: अंस्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): अंसयिषीष्ट · लुङ्: आंससत् · लुङ् (आत्मने.): आंससत · लृङ्: आंसयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): आंसयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अंसन · ण्वुल्: अंसकः · तृच्: अंसयिता · यत्: अंस्यः · तव्य: अंसयितव्यः · अनीयर्: अंसनीयः · क्त: अंसितः · क्तवतु: अंसितवान् · शतृ: अंसयन् · स्य-शतृ: अंसयिष्यन् · शानच्: अंसयमानः · क्त्वा: अंसयित्वा · ल्यप्: प्रांस्य · तुमुन्: अंसयितुम् · णमुल्: अंसम् · क्तिन्: अंस्ति · क्वसु: अंसयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अंस्य
अंस्य
aṃsya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंस्य १ वि॰ [सं॰ अंस्य] विभाज्य ।
अंस्य २ वि॰ [सं॰] कंधा संबंधी [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंस्य (3) mfn. belonging to the shoulder, RV. i, 191, 7.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंस्य a. [अंसे भवः अंस-यत्.] Belonging to the shoulder; ये अंस्या ये अंग्याः सूचिकाः Rv. 1. 191. 7.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0002-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अंस्य त्रि० अंसे भवः अंस + यत् । स्कन्धभवे, “ये अंस्या ये अङ्ग्याः सूचिका” इति वेदः । अंस--कर्म्मणि यत् । विभाज्ये त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0037,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अंस्यअंस्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अंस + यत् 📚
अन्य सम्भावना: अंस्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अंस + यत्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अंस्य 📚 ➤ मार डालना, चोट पहुंचाना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: समाघाते

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अंस्य 📚विभाज्य🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अंस्य: अंस + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें