🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:27:00 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अगण्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अगण्ये

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अगण्ये

अर्थ: गिनना

संस्कृत: सङ्ख्याने

अंग्रेज़ी: to count, to enumerate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गण धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — गण (चुरादिगण) · अर्थ: गिनना (सङ्ख्याने)

लङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअगणयतअगणयेताम्अगणयन्त
मध्यमअगणयथाःअगणयेथाम्अगणयध्वम्
उत्तमअगणयेअगणयावहिअगणयामहि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गणयति · लट् (आत्मने.): गणयते · लिट्: गणयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): गणयाञ्चक्रे · लुट्: गणयिता · लुट् (आत्मने.): गणयिता · लृट्: गणयिष्यति · लृट् (आत्मने.): गणयिष्यते · लोट्: गणयतात् · लोट् (आत्मने.): गणयताम् · लङ्: अगणयत् · लङ् (आत्मने.): अगणयत · विधिलिङ्: गणयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): गणयेत · आशीर्लिङ्: गण्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गणयिषीष्ट · लुङ्: अजगणत् · लुङ् (आत्मने.): अजगणत · लृङ्: अगणयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अगणयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गणन · ण्वुल्: गणकः · तृच्: गणयिता · यत्: गण्यः · तव्य: गणयितव्यः · अनीयर्: गणनीयः · क्त: गणितः · क्तवतु: गणितवान् · शतृ: गणयन् · स्य-शतृ: गणयिष्यन् · शानच्: गणयमानः · क्त्वा: गणयित्वा · ल्यप्: प्रगणय्य · तुमुन्: गणयितुम् · णमुल्: गणम् · क्तिन्: गण्टि · क्वसु: गणयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गण्
गण्
gaṇ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गण् cl. 10. P. गणयति (ep. also Ā. ˚ते: aor. अजीगणत् [Kathās. lxxviii] or अजग्˚, Pāṇ. vii, 4, 97 ; ind.p. गणय्य, BhP. [with अ- neg., iv, 7, 15]), to count, number, enumerate, sum up, add up, reckon, take into account, MBh.; R. &c.; to think worth, value (with instr., e.g. न गणयामि तं तृणेन, ‘I do not value him at a straw’, MBh. ii, 1552); to consider, regard as (with double acc.), Ragh. viii; xi; Daś.; Pañcat.; Gīt.; Kathās.; to enumerate among (loc.), MBh. i, 2603; Daś.; to ascribe, attribute to (loc.), Bhartṛ. ii, 44; to attend to, take notice of (acc.; often with न, not to care about, leave unnoticed), MBh. &c.; to imagine, excogitate, Megh. 107; to count one's number (said of a flock or troop), Pāṇ. i, 3, 67, Kāś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (342,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गण् {c10c} U. (गणयति-ते, गणयांचकार, अजीगणत्-त, अजगणत्-त, गणयितुं, गणित) 1 To count, number; enumerate; लीलाकमलपत्राणि गणयामास पार्वती Ku. 6. 84; नामाक्षरं गणय गच्छसि यावदंतं Ś. 6. 11. --2 To calculate, compute; Śi. 6. 15; 15. 61. --3 To sum or add up, reckon. --4 To estimate, value at (with instr.); न तं तृणेनापि गणयामि. --5 To class with or among, reckon among; अगण्यतामरेषु Dk. 154. --6 To take into account, give [] consideration to; वाणीं काणभुजीमजीगणत् Malli. --7 To regard, consider, think or take to be; त्वया विना सुखमेतावदजस्य गण्यतां R. 8. 69, 5. 20; पावकस्य महिमा स गण्यते 11. 75; जातस्तु गण्यते सोऽत्र यः स्फुरत्यन्वयाधिकं Pt. 1. 27; किसलयतल्पं गणयति विहितहुताशविकल्पं Gīt. 4. --8 To ascribe or impute to, attribute to (with loc.); जाड्यं ह्रीमति गण्यते Bh. 2. 54. --9 To attend to, take notice of, mind; प्रणयमगणयित्वा यन्ममापद्गतस्य V. 4. 13. --10 (With a negative particle) not to care for, not to mind; न महांतमपि क्लेशमजीगणत् K. 64; मनस्वी कार्यार्थी न गणयति दुःखं न च सुखं Bh. 2. 81, 9; Śānti. 1. 10; Bk. 2. 53; 15. 5, 45; H. 2. 142; Ś. 7. 1, 4. 18. --WITH अधि 1 to praise. --2 to enumerate, count.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0447-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अगण्येगण धातु (चुरादिगण, आत्मनेपद) — लङ् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अगण्ये 📚 ➤ गिनना
संस्कृत: सङ्ख्याने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गण् 📚cl. 10. P. गणयति (ep. also Ā. ˚ते: aor. अजीगणत् [Kathās. lxxviii] or अ…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें