🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:28:01 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अगरी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अगरी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अगरी

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: a kind of grass (Deotar, Andropogon Serratus), L.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अगरी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अगरी (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअगरीअगर्यौअगर्यः
द्वितीयाअगरीम्अगर्यौअगरीः
तृतीयाअगर्याअगरीभ्याम्अगरीभिः
चतुर्थीअगर्यैअगरीभ्याम्अगरीभ्यः
पञ्चमीअगर्याःअगरीभ्याम्अगरीभ्यः
षष्ठीअगर्याःअगर्योःअगरीणाम्
सप्तमीअगर्याम्अगर्योःअगरीषु
सम्बोधनहे अगरिहे अगर्यौहे अगर्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अगरी
अगरी
agarī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अगरी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. एक प्रकार की घास या पौधा जो चूहे आदि के विष को दूर करता है । देवताड़ ।
२. विष हरनेवाला कोई भी द्रव्य [को॰] ।
अगरी २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ अर्गला, अर्गलिका] लकड़ी या लोहे का छोटा डंडा जो किवाड़ के पल्ले में कोढ़ा लगाकर डाला रहता है । इसके इधर उधर खींचने से किवाड़ खुलते और बंद होते हैं । किल्ली । ब्योंड़ा ।
अगरी ३ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ अग्र] फूस की छाजन का एक ढंग जिसमें जड़ ढाल या उतार की ओर रखते हैं ।
अगरी ४ पु संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ अगीर्य=अवाच्य]
१. अंड बंड बात । बुरी बात । अनुचित बात ।
२. ढिठाई । धृष्टता ।
अगरी ५ पु संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ अगरना] अगराई हुई बात । स्नेह के कारण धृष्टता से की हुई क्रिया उ॰—गेँडुरि दइ फटकारि कै हरि करत है लँगरी । नित प्रति ऐसई ढंग करै हमसो कहै अगरी ।—सूर॰ (शब्द॰) ।
अगरी पु वि॰ [सं॰ अग्र]
१. अगला । प्रथम ।
२. बढ़कर । श्रेष्ठ । उत्तम । उ॰—सूर सनेह ग्वारि मन अटक्यो छाँड़हु दिये परत नहि पगरो । परम मगन ह्ल रही चितै मुख सब तें भाग यही को अगरो । —सूर (शब्द॰) ।
३. चतुर । दक्ष । निपुण ।
४. अधिक । ज्य़ादा । उ॰—योजन बीस एक अरु अगरो डेरा इहि अनुसान । ब्रजवासी नर नारि अंत नहि मानो सिंधु समान ।—सूर (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-गरी f. a kind of grass (Deotar, Andropogon Serratus), L.
[cf. गरी.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अगरी [नास्ति गरो विषं यस्याः पं. ब. गौ. ङीष्] 1 A kind of grass or plant (देवताड वृक्ष) commonly called Deotar, Andropogon Serratus. It is said to be an antidote against the poison of rats and mice. --2 Any substance that removes poison (विषहारिद्रव्यमात्रं)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0009-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अगरी स्त्री नास्ति गरो विषं यस्याः ५ ब० गौ० ङीष् । मूषिक- विषहारिणि देवताडवृक्षे । विषहारिणि द्रव्यमात्रे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0047,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अगरी, स्त्री, (न + गॄ + अच् + ङीष् ।) देवताड- वृक्षः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-007-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "अगरी" आता है (5)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अगरीअगरी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अगरी 📚 ➤ एक प्रकार की घास या पौधा जो चूहे आदि के विष को दूर करता है । देवताड़ उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): a kind of grass (Deotar, Andropogon Serratus), L.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अगरी 📚एक प्रकार की घास या पौधा जो चूहे आदि के विष को दूर करता है । देवताड़🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें