🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:04:10 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अगाधम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अगाधम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अगाधम्

अर्थ: "अथाह, बहुत गहरा, अतल गम्भीर, सविवेक, अबोध्य"

संस्कृत: पर्याय: अतलस्पर्श

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अगाध (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  2. अगाध (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. अगाध (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अगाध (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअगाधःअगाधौअगाधाः
द्वितीयाअगाधम्अगाधौअगाधान्
तृतीयाअगाधेनअगाधाभ्याम्अगाधैः
चतुर्थीअगाधायअगाधाभ्याम्अगाधेभ्यः
पञ्चमीअगाधात् / अगाधाद्अगाधाभ्याम्अगाधेभ्यः
षष्ठीअगाधस्यअगाधयोःअगाधानाम्
सप्तमीअगाधेअगाधयोःअगाधेषु
सम्बोधनहे अगाधहे अगाधौहे अगाधाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अगाध
अगाध
agādha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
(यहाँ से 'अगाध' तक तीनों लिङ्गों में —) निर्मल जल — प्रसन्न, अच्छ (1.10.14)
जिसका तल न छुआ जा सके (1.10.15) अतलस्पर्श
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अगाध १ वि॰ [सं॰]
१. अथाह । बहुत गहरा । अतल स्पर्श । उ॰— जलधि अगाध मौलि बह फेनू । संतत धरनि धरत सिर रेनु । — मानस, १ । १६७ ।
२. आपार । असीम । अत्यंत । बहुत । अधिक उ॰—देखि मिटै अपराध अगाध निमज्जत सधु समाज भलो रे ।—तुलसी (शब्द॰) ।
३. जिसका कोई पार न पा सके । समझ में न आने योग्य । दुर्बोंध । उ॰—अगुन सगुन दुई ब्रह्म सरूपा । अकथ अगाध अनादि अरुपा ।—मानस, १२३ ।
अगाध २ संज्ञा पुं॰
१. छेद ।
२. गड्ढा ।
३. स्वाहाकार की पाँच अग्नियों में से एक का नाम [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-गाध mf(आ)n. not shallow, deep, unfathomable
अ-गाध m. a hole, chasm, L.
N. of one of the five fires at the Svadhākāra, Hariv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अगाध a. [गाध्-प्रतिष्ठायां घञ् न. ब.] Unfathomable, very deep, bottomless; अगाधसलिलात्समुद्रात् H. 1. 52; (fig.) profound, sound, very deep, ˚सत्व Mk. 1. 3, R. 6. 21; so ˚ज्ञानं, ˚बुद्धि; great; as ˚भयं; यस्य ज्ञानदयासिंधोरगाधस्यानघा गुणाः Ak. unfathomable, incomprehensible, inscrutable. --धः --धं a deep hole or chasm. --धः N. of one of the 5 fires at the स्वाहाकार [cf. Gr. agathos]. --Comp. --जलः [अगाधं जलं यत्र] a deep pool or pond, deep lake.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0010-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अगाध त्रि० गाध--प्रतिष्ठायाम् घञ्--न० ब० । अतिगभीरे । छिद्रे न० । गाधः निम्नसीमा स नास्ति यस्येति । नीचसीमारहिते “सास्म्यगाधे भये मग्नेति” पुरा० दुर्बोधे च । “अगाधस्यानघागुणा” इत्यमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0048,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अगाधः, त्रि, (नास्ति गाधः स्थितिरत्र । नञो- ऽस्त्यर्थानामिति बहुब्रीहिः ।) अतिगभीरः । अतल- स्पर्शः । इत्यमरः ॥ (अतिगम्भीरः । दुर्बो- धाशयः ।)
अगाधं, क्ली, छिद्रं । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-008-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अगाध" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अगाधम्अगाध (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अगाध (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | अगाध (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अगाधम् 📚 ➤ "अथाह, बहुत गहरा, अतल गम्भीर, सविवेक, अबोध्य"
संस्कृत: पर्याय: अतलस्पर्श

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अगाध 📚अथाह । बहुत गहरा । अतल स्पर्श🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अगाध

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें