🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:26:39 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अगोचरी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अग+उचरी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अग

अर्थ: टेढ़ा चलना

संस्कृत: कुटिलायां गतौ

अंग्रेज़ी: to move tortuously, to limp

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. अग (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. अग (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — अग् (भ्वादिगण) · अर्थ: टेढ़ा चलना (कुटिलायां गतौ)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअगतात् / अगताद् / अगतुअगताम्अगन्तु
मध्यमअग / अगतात् / अगताद्अगतम्अगत
उत्तमअगानिअगावअगाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अगति · लिट्: आग · लुट्: अगिता · लृट्: अगिष्यति · लोट्: अगतात् · लङ्: आगत् · विधिलिङ्: अगेत् · आशीर्लिङ्: अग्यात् · लुङ्: आगीत् · लृङ्: आगिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अगन · ण्वुल्: आगकः · तृच्: अगिता · ण्यत्: आग्यः · तव्य: अगितव्यः · अनीयर्: अगनीयः · क्त: अगितः · क्तवतु: अगितवान् · शतृ: अगन् · स्य-शतृ: अगिष्यन् · क्त्वा: अगित्वा · ल्यप्: प्राग्य · तुमुन्: अगितुम् · णमुल्: आगम् · घञ्: आगः · क्तिन्: अक्ति · क्वसु: आगिवान्

उचरी

अर्थ: जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: गतौ भक्षणे च

अंग्रेज़ी: to go, to walk, to eat, to graze

व्युत्पत्ति: चर् - अच्-ङीप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चरी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उत् + चर् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — चरी (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचरीचर्यौचर्यः
द्वितीयाचरीम्चर्यौचरीः
तृतीयाचर्याचरीभ्याम्चरीभिः
चतुर्थीचर्यैचरीभ्याम्चरीभ्यः
पञ्चमीचर्याःचरीभ्याम्चरीभ्यः
षष्ठीचर्याःचर्योःचरीणाम्
सप्तमीचर्याम्चर्योःचरीषु
सम्बोधनहे चरिहे चर्यौहे चर्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — चर् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ भक्षणे च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचरतिचरतःचरन्ति
मध्यमचरसिचरथःचरथ
उत्तमचरामिचरावःचरामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चरति · लिट्: चचार · लुट्: चरिता · लृट्: चरिष्यति · लोट्: चरतात् · लङ्: अचरत् · विधिलिङ्: चरेत् · आशीर्लिङ्: चर्यात् · लुङ्: अचारीत् · लृङ्: अचरिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चरण · ण्वुल्: चारकः · तृच्: चरिता · यत्: चर्यः · तव्य: चरितव्यः · अनीयर्: चरणीयः · क्त: चरितः · क्तवतु: चरितवान् · शतृ: चरन् · स्य-शतृ: चरिष्यन् · क्त्वा: चरित्वा · ल्यप्: प्रचर्य · तुमुन्: चरितुम् · णमुल्: चारम् · घञ्: चारः · क्तिन्: चर्ति · क्वसु: चेरिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अग्
अग्
ag
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अग् cl. 1. P. अगति, to move tortuously, wind, L. : Caus. अगयति, L.; cf. √ अङ्ग्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अग् {c1c} P. (अगति, आगीत्, अगिष्यति, अगितुं) 1 To wind, curl, move tortuously, or in a zig-zag way. --2 To go (अंगति, आंगीत् &c.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0009-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अगअग् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अग (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | अग (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
उचरीचरी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: उत् + चर् + अच् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अग 📚 ➤ टेढ़ा चलना
संस्कृत: कुटिलायां गतौ

उचरी 📚 ➤ जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: गतौ भक्षणे च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अग् 📚cl. 1. P. अगति, to move tortuously, wind, L. : Caus. अगयति, L.; cf. √ …🔵🟣
चरी 📚वह जमीन जो किसानों को अपने पशुओं के चारे के लेय जमींदार से बिना लगान म…🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
अगोचरीअग + उचरीगुण आद्गुणः (६.१.८७)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • उचरी: उत् + चर् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें