🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:43:50 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अजस्रः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अजस्रः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अजस्रः

अर्थ: नञ्+जस्+र "अविच्छिन्न, अनवरत, लगातार रहने वाला"

संस्कृत: पर्याय: सतत, अनारत, अश्रान्त, सन्तत, अविरत

व्युत्पत्ति: - नञ्+जस्+र

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अजस्र (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अजस्र (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअजस्रःअजस्रौअजस्राः
द्वितीयाअजस्रम्अजस्रौअजस्रान्
तृतीयाअजस्रेणअजस्राभ्याम्अजस्रैः
चतुर्थीअजस्रायअजस्राभ्याम्अजस्रेभ्यः
पञ्चमीअजस्रात् / अजस्राद्अजस्राभ्याम्अजस्रेभ्यः
षष्ठीअजस्रस्यअजस्रयोःअजस्राणाम्
सप्तमीअजस्रेअजस्रयोःअजस्रेषु
सम्बोधनहे अजस्रहे अजस्रौहे अजस्राः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अजस्र
अजस्र
ajasra
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
निरन्तर के और नाम (1.1.81) नित्य · अनवरत
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-जस्र mfn. (√ जस्), not to be obstructed, perpetual, RV. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (10,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अजस्र a. [न जस्-र P. III. 2. 167; जसिर्नञ्पूर्वः क्रियासातत्ये वर्तते Sk.] Not ceasing, constant, perpetual; ˚दीक्षाप्रयतस्य R. 3. 44. --स्रं ind. Ever, constantly, perpetually; वृथैव संकल्पशतैरजस्रं Ś. 3. 5; तच्च धूनोत्यजस्रं U. 4. 26.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0024-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अजस्र न० न + जस र । सन्तते विच्छेदरहिते । तथाभूतका- लस्थायिनि वस्तुमात्रे त्रि० । “अजस्रमाश्रावितवल्लकीगु- णेति” माघः “अजस्रदीक्षाप्रयतस्य मद्गुरोरिति” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0090,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अजस्रं, क्ली, (नञ् + जस् + नमिकम्पिस्म्यजस इत्या- दिना र नञ्समासः) निरन्तरं । सततं । इत्यमरः ॥ (यथा रघुवंशे, “अजस्रदीक्षाप्रयतस्य मद्गुरोः क्रियाविघाताय कथं प्रवर्त्तसे” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-018-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अजस्रःअजस्र (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अजस्रः 📚 ➤ नञ्+जस्+र "अविच्छिन्न, अनवरत, लगातार रहने वाला"
संस्कृत: पर्याय: सतत, अनारत, अश्रान्त, सन्तत, अविरत

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अजस्र 📚mfn. (√ जस्), not to be obstructed, perpetual, RV. &c🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अजस्र

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬