॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: सोना, शयन करना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: स्वप्ने · पर्याय: निद्रा, स्वाप, स्वप्न, संवेश, तन्द्रा
अंग्रेज़ी: to sleep
व्युत्पत्ति: शी + ल्युट् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | शयनम् | शयने | शयनानि |
| द्वितीया | शयनम् | शयने | शयनानि |
| तृतीया | शयनेन | शयनाभ्याम् | शयनैः |
| चतुर्थी | शयनाय | शयनाभ्याम् | शयनेभ्यः |
| पञ्चमी | शयनात् / शयनाद् | शयनाभ्याम् | शयनेभ्यः |
| षष्ठी | शयनस्य | शयनयोः | शयनानाम् |
| सप्तमी | शयने | शयनयोः | शयनेषु |
| सम्बोधन | हे शयन | हे शयने | हे शयनानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | शेते | शयाते | शेरते |
| मध्यम | शेषे | शयाथे | शेध्वे |
| उत्तम | शये | शेवहे | शेमहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): शेते · लिट् (आत्मने.): शिश्ये · लुट् (आत्मने.): शयिता · लृट् (आत्मने.): शयिष्यते · लोट् (आत्मने.): शेताम् · लङ् (आत्मने.): अशेत · विधिलिङ् (आत्मने.): शयीत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): शयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अशयिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अशयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: शयन · ण्वुल्: शायकः · तृच्: शयिता · यत्: शेयः · तव्य: शयितव्यः · अनीयर्: शयनीयः · क्त: शयितः · क्तवतु: शयितवान् · शानच्: शयानः · क्त्वा: शयित्वा · ल्यप्: प्रशय्य · तुमुन्: शयितुम् · णमुल्: शायम् · क्तिन्: शीति · क्वसु: शिशीवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| अधिशयन | शयन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अधि + शी + ल्युट् 📚 अन्य सम्भावना: अधिशयन (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | अधिशयन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
अधिशयन 📚 ➤ सोना, शयन करना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: स्वप्ने · पर्याय: निद्रा, स्वाप, स्वप्न, संवेश, तन्द्रा
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| शयन 📚 | निद्रा लेने या सोने की क्रिया । सोना | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| शयन |
नींद के नाम (१.७.३८) — निद्रा, स्वाप, स्वप्न, संवेश |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड