🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:44:45 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अनघोर

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अन्-+अघोर

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अघोर

अर्थ: "जो भयानक न हो, भीषण न हो"

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अघोर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अघोर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अघोर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअघोरःअघोरौअघोराः
द्वितीयाअघोरम्अघोरौअघोरान्
तृतीयाअघोरेणअघोराभ्याम्अघोरैः
चतुर्थीअघोरायअघोराभ्याम्अघोरेभ्यः
पञ्चमीअघोरात् / अघोराद्अघोराभ्याम्अघोरेभ्यः
षष्ठीअघोरस्यअघोरयोःअघोराणाम्
सप्तमीअघोरेअघोरयोःअघोरेषु
सम्बोधनहे अघोरहे अघोरौहे अघोराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अघोर
अघोर
aghora
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अघोर १ वि॰ [सं॰]
१. जो भीषण या भयंकर न हो (को॰) ।
२. सौम्य । प्रियदर्शन । सुहावना । —उ॰—'तब श्रीकृष्ण ने अघोर बंसी बजाई' । — पोद्दार अभि॰ ग्रं, पृ॰ ४८३ ।
अघोर २ वि॰ [सं॰ घोर ]
१. घोर । कठिन । कठोर । उ॰—खौंचो राम धनुष चढ़ो जबहीं । महा अघोर शब्द भयो तबहीं । — कबीर सा॰ पृ॰ ३७ ।
२. भयंकर । भयानक । उ॰—दर्ब हरहिं पर सोक न हरहीं । सो गुरु नर्क अघोरहि परहीं । — सं॰ दरिया, पृ॰ ७ ।
अघोर ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शिव का नाम या एक रूप ।
२. एक पंथ या संप्रदाय । विशेष—इसके अनुयायी न केवल मद्य मांस का व्यवहार अत्याधिक करते हैं, वरन् वे नरमांस, मल मूत्र आदि तक से घिन नहीं करते । कीनाराम इस संप्रदाय के बडे प्रसिद्ब पुरुष हुए हैं ।
३. अघोर पंथ का उपासक । अघोरी । उ॰—मति के कठोर मानि धरम को तौर करै, करम अघोर डरै परम अघौर को । —भिखारी ग्रं॰ भा॰ २ पु॰ ३४ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-घोर mfn. not terrific
अ-घोर m. a euphemistic title of Śiva
a worshipper of Śiva and Durgā
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (7,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अघोर a. Not terrific or fearful. --रः [नास्ति घोरो यस्मात्] 1 N. of Śiva or of one of his forms, ( ईशानाघोरनामानौ वामदेवस्ततः परम् । सद्योजातइति प्रोक्तः क्रमशोऽर्चनकर्मणि) --2 A worshipper of Śiva and Durgā. --रा [अघोरः शिवः उपास्यत्वेन अस्यां सा, अघोरअच्] the fourteenth day of the dark half of Bhādra sacred to Śiva (भाद्रमास्यसिते पक्षे ह्यघोराख्या चतुर्दशी । तस्यामाराधितः स्थाणुर्नयेच्छिवपुरं ध्रुवं). --Comp. --घोररूपः N. of Śiva. --पथः, --मार्गः a follower of Śiva. --प्रमाणं a terrific oath or ordeal.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0016-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अघोर त्रि० न घोरः भयानकः । भयानकभिन्ने सौम्यरूपे “या ते रुद्र! “शिवा तनूरघोरा पापकासिनी” इति वेदः । “अघोरा सौम्या अत एव पापकासिनी शिवा च इति” वेददीपः । नास्ति घोरो यस्मात् । अतिभयानके त्रि० । रुद्रमूर्त्तिभेदे पु० । “ईशानाघोरनामानौ, वामदेवस्ततः परम् । सद्योजात इति प्रोक्तः क्रमशोऽर्चनकर्म्मणीति पुरा० । अघोरः शिव उपास्यत्वेनास्त्यस्याम् अ- घोर + अच् । भाद्रकृष्णचतुर्द्दश्यां स्त्री । “भाद्रे मास्य- सिते पक्षे ह्यघोराख्या चतुर्दशी । तस्यामाराधितः स्थाणु- र्नयेच्छिवपुरं ध्रुवमिति” पुरा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0069,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अघोरः, पुं, (न घोरः सौम्यरूपः “या ते रुद्र ! शिवा तनुरघोरा पापनाशिनी” इति वेदः ।) महादेवः । इति शिवचतुर्द्दशीव्रतपूजायां ॥ अतिभयानके अभयानके च त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-013-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अन्-अघोरसमास: अन् + अघोर नञ्-तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: अघोर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अघोर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अन्अघोर 📚अन् 📚अघोर ➤ अन् (नञ् (निषेध)) + अघोर ("जो भयानक न हो, भीषण न हो")

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अन् 📚संस्कृत व्याकरण में यह निषेधार्थक ' नञ्' अव्यय का स्थानादेश है और अभाव…🟠🔵🟣
अघोर 📚जो भीषण या भयंकर न हो (को॰)🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अन्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
अनघोरअन् + अघोरहल्-अच् संयोग —

❖ समासः

  • अन्-अघोर = अन् + अघोर नञ्-तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें