॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: जीना, श्वासोच्छवास करना, समर्थ होना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: प्राणने
अंग्रेज़ी: to breathe,to live, to inhale, to be able
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अनन् | अनन्तौ | अनन्तः |
| द्वितीया | अनन्तम् | अनन्तौ | अनतः |
| तृतीया | अनता | अनद्भ्याम् | अनद्भिः |
| चतुर्थी | अनते | अनद्भ्याम् | अनद्भ्यः |
| पञ्चमी | अनतः | अनद्भ्याम् | अनद्भ्यः |
| षष्ठी | अनतः | अनतोः | अनताम् |
| सप्तमी | अनति | अनतोः | अनत्सु |
| सम्बोधन | हे अनन् | हे अनन्तौ | हे अनन्तः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अनिति | अनितः | अनन्ति |
| मध्यम | अनिषि | अनिथः | अनिथ |
| उत्तम | अनिमि | अनिवः | अनिमः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अनिति · लिट्: आन · लुट्: अनिता · लृट्: अनिष्यति · लोट्: अनितात् · लङ्: आनत् · विधिलिङ्: अन्यात् · आशीर्लिङ्: अन्यात् · लुङ्: आनीत् · लृङ्: आनिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अनन · ण्वुल्: आनकः · तृच्: अनिता · ण्यत्: आन्यः · तव्य: अनितव्यः · अनीयर्: अननीयः · क्त: अनितः · क्तवतु: अनितवान् · शतृ: अनन् · स्य-शतृ: अनिष्यन् · क्त्वा: अनित्वा · ल्यप्: प्राण्य · तुमुन्: अनितुम् · णमुल्: आनम् · घञ्: आनः · क्तिन्: आन्ति · क्वसु: आनिवान्
अर्थ: सीना, बुनना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: तन्तुसन्ताने
अंग्रेज़ी: to weave,to sew
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | ऊयः | ऊयौ | ऊयाः |
| द्वितीया | ऊयम् | ऊयौ | ऊयान् |
| तृतीया | ऊयेन | ऊयाभ्याम् | ऊयैः |
| चतुर्थी | ऊयाय | ऊयाभ्याम् | ऊयेभ्यः |
| पञ्चमी | ऊयात् / ऊयाद् | ऊयाभ्याम् | ऊयेभ्यः |
| षष्ठी | ऊयस्य | ऊययोः | ऊयानाम् |
| सप्तमी | ऊये | ऊययोः | ऊयेषु |
| सम्बोधन | हे ऊय | हे ऊयौ | हे ऊयाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | ऊयते | ऊयेते | ऊयन्ते |
| मध्यम | ऊयसे | ऊयेथे | ऊयध्वे |
| उत्तम | ऊये | ऊयावहे | ऊयामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): ऊयते · लिट् (आत्मने.): ऊयाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): ऊयिता · लृट् (आत्मने.): ऊयिष्यते · लोट् (आत्मने.): ऊयताम् · लङ् (आत्मने.): औयत · विधिलिङ् (आत्मने.): ऊयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ऊयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): औयिष्ट · लृङ् (आत्मने.): औयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ऊयन · ण्वुल्: ऊयकः · तृच्: ऊयिता · ण्यत्: ऊय्यः · तव्य: ऊयितव्यः · अनीयर्: ऊयनीयः · क्त: ऊतः · क्तवतु: ऊतवान् · शानच्: ऊयमानः · क्त्वा: ऊयित्वा · ल्यप्: प्रोय्य · तुमुन्: ऊयितुम् · णमुल्: ऊयम् · घञ्: ऊयः · क्तिन्: ऊति · क्वसु: ऊयाम्बभूवान्
अर्थ: जाना, हांकना, दौड़ाना, फेंकना
संस्कृत: गतिक्षेपणयोः
अंग्रेज़ी: to go,to drive,to throw,to ride
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अजतात् / अजताद् / अजतु | अजताम् | अजन्तु |
| मध्यम | अज / अजतात् / अजताद् | अजतम् | अजत |
| उत्तम | अजानि | अजाव | अजाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अजति · लिट्: विवाय · लुट्: अजिता · लृट्: अजिष्यति · लोट्: अजतात् · लङ्: आजत् · विधिलिङ्: अजेत् · आशीर्लिङ्: वीयात् · लुङ्: अवैषीत् · लृङ्: अवेष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अजन · ण्वुल्: वायकः · तृच्: अजिता · ण्यत्: वैयः · तव्य: अजितव्यः · अनीयर्: वयनीयः · क्त: अजितः · क्तवतु: अजितवान् · शतृ: अजन् · स्य-शतृ: अजिष्यन् · क्त्वा: अजित्वा · ल्यप्: प्राज्य · तुमुन्: अजितुम् · णमुल्: वायम् · घञ्: आजः · क्तिन्: अक्ति · क्वसु: आजिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| अनन् | अनत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अन् + शतृ 📚 अन्य सम्भावना: अनत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अन् + शतृ |
| ऊय | ऊय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ऊय् + घञ् 📚 अन्य सम्भावना: वे धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन |
| अज | अज् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अज (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | अज (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
अनन् 📚 ➤ जीना, श्वासोच्छवास करना, समर्थ होना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: प्राणने
ऊय 📚 ➤ सीना, बुनना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: तन्तुसन्ताने
अज 📚 ➤ जाना, हांकना, दौड़ाना, फेंकना
संस्कृत: गतिक्षेपणयोः
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| अनत् 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें | |
| ऊय 📚 | तन्तुसन्ताने भ्वा० ईदित् आत्म० सक० सेट् । ऊयते औयिष्ट । ईदित्त्वात् नि… | 🟢🟤 |
| अज् 📚 | cl. 1. P. (defect., supplemented fr. √ वी), अजति, आजीत्, अजितुम्, to … | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| अननूयाज | अनन् + ऊय | हल्-अच् संयोग | — |
| अननूयाज | ऊय + अज | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड