🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:39:48 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अनारत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अनारत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अनारत

अर्थ: "अनवरत,निरन्तर,अबाध"

संस्कृत: अविरतम् · पर्याय: सतत, अश्रान्त, सन्तत, अविरत, अनिश

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अनारत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अनारत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अनारत (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनारतम्अनारतेअनारतानि
द्वितीयाअनारतम्अनारतेअनारतानि
तृतीयाअनारतेनअनारताभ्याम्अनारतैः
चतुर्थीअनारतायअनारताभ्याम्अनारतेभ्यः
पञ्चमीअनारतात् / अनारताद्अनारताभ्याम्अनारतेभ्यः
षष्ठीअनारतस्यअनारतयोःअनारतानाम्
सप्तमीअनारतेअनारतयोःअनारतेषु
सम्बोधनहे अनारतहे अनारतेहे अनारतानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अनारत
अनारत
anārata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
निरन्तर के नाम (1.1.80) सतत · अश्रान्त · सन्तत · अविरत · अनिश
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनारत १ वि॰ [सं॰]
१. निरंतर । अनवरत ।
२. नित्य । स्थायी [को॰] ।
अनारत २ संज्ञा पुं॰ अविच्छिन्नता । निरंतरता [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्-आरत mfn. without interruption, continual
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (28,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनारत a. 1 Not ceasing or stopping, continuous, uninterrupted. --2 Eternal. --तं 1 Continuity. --2 Absolute non-entity (अत्यंताभाव). --adv. Continuously, always; eternally; अनारतं तेन पदेषु लंभिताः Ki. 1. 15, 40.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0062-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनारत न० आ + रम--क्त आरतं विरतिः अत्यन्ताभावे न० त० । सन्तते, अविरामे अविच्छेदे च । “अनारतं तेन पदेषु लम्भिता” इति भार० । ब० । तद्वति त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0159,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनारतं, क्ली, (आ + रम् + क्तः, ततो नञ्समासः ।) अनवरतं । सततं । नित्यं । इत्यमरः ॥ (“अनारतं तेन पदेषु लम्भिताः । विभज्य सम्यग्विनियोगसत्क्रिया” ॥ इति किरातार्ज्जुनीये ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-046-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अनारतअनारत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अनारत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अनारत 📚 ➤ "अनवरत,निरन्तर,अबाध"
संस्कृत: अविरतम् · पर्याय: सतत, अश्रान्त, सन्तत, अविरत, अनिश

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अनारत 📚निरंतर । अनवरत🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अनारत
निरन्तर के नाम (१.१.८०) — सतत, अश्रान्त, सन्तत, अविरत, अनिश

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें