🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:52:47 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अन्यत्र

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अन्यत्र

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अन्यत्र

अर्थ: और जगह, दूसरे स्थान पर

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अन्यत्र
अन्यत्र
anyatra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अन्यत्र वि॰ [सं॰] और जगह । दूसरी जगह । उ॰—ता नृप कौ परमातम मित्र । इक छिन रहत न सो अन्यत्र । —सूर॰ ४ ।१२ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्य-त्र ind. (= अन्यस्मिन् loc. of 2. अन्य), elsewhere, in another place (with abl.)
on another occasion
(ifc.) at another time than
otherwise, in another manner
to another place
except, without, MānGṛ.; Jain.
अन्यत्र [cf. Goth. aljathrô].
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (45,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अन्यत्र adv. [अन्य-त्रल्] (oft. = अन्यस्मिन् with a subst. or adj. force.) 1 Elsewhere, in another place (with abl.); अपत्याधिकारादन्यत्र लौकिकमपत्यमात्रं गोत्रं P. IV. 2. 39 Com.; sometimes with विना; विना मलयमन्यत्र चंदनं न प्ररोहति Pt. 1. 41; (with verbs of motion) to another place. --2 On another occasion, at another time than; oft. (in comp.); मधुपर्के च यज्ञे च पितुर्दैवतकर्मणि । अत्रैव पशवो हिंस्या नान्यत्रेत्यब्रवीन्मनुः Ms. 5. 41. --3 Except, without, other than; यथा फलानां जातानां नान्यत्र पतनाद्भयं । एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद्भयं ॥ Rām. Mv. 6. 8; R. 14. 32; Bg. 3. 9; Y. 1. 215; अन्यत्र नैमिषेयसत्रात् V. 5, Ms. 4. 164; oft. with the force of the nom. case; देवा अन्यत्रैवाश्विभ्यां सत्त्रं निषेदुः Kauṣ. Br. (अन्यत्र = अन्ये). --4 Other wise, in another way, in the other case, in the other sense; सुराज्ञि देशे राजन्वान् स्यात्ततोन्यत्र राजवान् Ak.; राजन्वती भूः, राजवानन्यत्र; चर्मण्वती नदी चर्मवती अन्यत्र P. VIII. 2. 12, 14 Sk. --Comp. --मनस् --चित्त a. whose mind is directed to something else, inattentive.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0099-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्यत्र अव्य० अन्यस्मिन् + अन्य + त्रल् । अन्यस्मिन्नित्यर्थे । “अन्यत्र निद्रद्रव्येभ्य आश्रितत्वमिहेष्यते इति” भाषा० न चानुमानगम्यं शास्त्रप्रामाण्यं येनान्यत्र दृष्टं निदर्शन- मपेक्षते इति” अन्यत्र प्रजापतिव्रतादिभ्यः इति च शारी० भा० । प्रकरणबलाच्च कालो देशो वा विशेष्यः तत्र कालः । “अन्यत्र निधनात् पत्युः पत्नी केशान्न वापयेदि- त्यादौ” निधनकालभिन्ने काले इत्यर्थः । उक्तोदाहरणे तु देश इति । “इतराभ्योऽपि दृश्यन्ते इति” पा० उक्तेः तत्रभवा- नित्यादिवत् प्रथमार्थे त्रल् । प्रथमार्थे “देवा अन्यत्राश्विभ्यां सत्वं निषेदुरिति” कौ० ब्रा० । अन्यत्र अन्ये इत्यर्थः “अन्यत्र धर्म्मादन्यत्राधर्म्मादन्यत्र कृताकृतात् अन्यत्र भूताद्भव्याच्चेति” कठ० उप० । धर्म्मादन्यैत्यर्थः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0214,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अन्यत्र, व्य, (अन्यस्मिन् + अन्य + त्रल् ।) वर्ज्जनं । विना । यथा, -- “अन्यत्र निधनात् पत्युः पत्नी केशान्न वापयेद्” । इति प्राचीनाः । पत्युर्निधनादन्यत्र पतिमरणं विनेत्यर्थः । स्थानान्तरं । यथा । “अन्यत्र यूयं कुसुमावचायं कुरुध्वमत्रास्मि करोमि सख्यः” । इति काव्यप्रकाशः । (कार्य्यान्तरे । क्रियान्तरे । “मधुपर्के च यज्ञे च पितृदैवतकर्म्मणि । अत्रैव पशवो हिंस्या नान्यत्रेत्यब्रवीन्मनुः” ॥ इति मनुः । विषयान्तरे । शास्त्रान्तरे । “योऽनधीत्य द्विजो वेदमन्यत्र कुरुते श्रमं । स जीवन्नेव शूद्रत्वमाशु गच्छति सान्वयः” ॥ इति मनुः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-060-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अन्यत्र" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अन्यत्रअव्ययम् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अन्यत्र 📚 ➤ और जगह, दूसरे स्थान पर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अन्यत्र 📚और जगह । दूसरी जगह🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬