🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:47:34 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अभिभूत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अभिभूत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अभिभूत

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: पर्याय: आत्तगर्व

अंग्रेज़ी: surpassed, defeated, subdued, humbled

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अभिभूत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अभिभूत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अभिभूत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभिभूतःअभिभूतौअभिभूताः
द्वितीयाअभिभूतम्अभिभूतौअभिभूतान्
तृतीयाअभिभूतेनअभिभूताभ्याम्अभिभूतैः
चतुर्थीअभिभूतायअभिभूताभ्याम्अभिभूतेभ्यः
पञ्चमीअभिभूतात् / अभिभूताद्अभिभूताभ्याम्अभिभूतेभ्यः
षष्ठीअभिभूतस्यअभिभूतयोःअभिभूतानाम्
सप्तमीअभिभूतेअभिभूतयोःअभिभूतेषु
सम्बोधनहे अभिभूतहे अभिभूतौहे अभिभूताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अभिभूत
अभिभूत
abhibhūta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
जिसका घमण्ड छीन लिया गया (पराभूत) (3.1.40) आत्तगर्व
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिभूत वि॰ [सं॰]
१. पराजित । हराया हुआ ।
२. पीड़ित । उ॰— जब चले थे तुम यहाँ स् दूत । तब पिता क्या थे अधिक
अभिभूत । — साकेत, पृ॰ १७१ ।
३. जिस पर प्रभाव ड़ाला गया हो । जो वश में किया गया हो । वशीभूत ।
४. विच- लित । व्याकुल । किंकर्तव्याविमूढ़ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि-भूत mfn. surpassed, defeated, subdued, humbled
overcome, aggrieved, injured.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (67,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिभूत त्रि० अभि + भू--क्त । १ किं कर्त्तव्यमिति ज्ञानशून्ये, २ पराभूते, ३ व्याकुले च । “सज्वरेणाभिभूत” इति ज्यो० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0295,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिभूतः, त्रि, (अभि + भू + क्तः ।) ज्ञानरहितः । तत्पर्य्यायः । इतिकर्त्तव्यतामूढः २ विहस्तः ३ व्याकुलः ४ अभिमायः ५ विक्लवः ६ विह्वलः ७ । इति जटाधरः ॥ पराभूतः । भद्मदर्पः । तत्प- र्य्यायः । आत्तगर्व्वः २ । इति जटाधरः ॥ आत्त- गन्धः ३ । इत्यमरः ॥ अभिहतः ४ । इति तट्टीका ॥ [] (“दैत्याभिभूतस्य युवामवोढं मग्नस्य दोर्भिर्भुवनस्य भारम्” । इति भट्टिः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-074-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अभिभूत" आता है (7)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अभिभूतअभिभूत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अभिभूत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अभिभूत 📚 ➤ पराजित । हराया हुआ उमा-कोश
संस्कृत: पर्याय: आत्तगर्व
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): surpassed, defeated, subdued, humbled

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अभिभूत 📚पराजित । हराया हुआ🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अभिभूत

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें