🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:29:51 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अभिसंध

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अभिसंधे

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अभिसंधे

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: speaking or declaring deliberately, purpose, intention, object, meaning

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अभिसंधि (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अभिसंधि (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभिसंधिःअभिसंधीअभिसंधयः
द्वितीयाअभिसंधिम्अभिसंधीअभिसंधीन्
तृतीयाअभिसंधिनाअभिसंधिभ्याम्अभिसंधिभिः
चतुर्थीअभिसंधयेअभिसंधिभ्याम्अभिसंधिभ्यः
पञ्चमीअभिसंधेःअभिसंधिभ्याम्अभिसंधिभ्यः
षष्ठीअभिसंधेःअभिसंध्योःअभिसंधीनाम्
सप्तमीअभिसंधौअभिसंध्योःअभिसंधिषु
सम्बोधनहे अभिसंधेहे अभिसंधीहे अभिसंधयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अभिसंधि
अभिसंधि
abhisaṃdhi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिसंधि संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ अभिसंन्धि]
१. प्रतारणा । वंचना । धोखा । उ॰— भरत में अभिसंधि का हो गंध, तो मुझे निज राम की सौगंध । — साकेत, पृ॰ १८७ ।
२. चुपचाप कोई काम करने की कई आदमियों की सलाह कुचक्र । षडयंत्र । उ॰— तक्षशिलाधीश की भी उसमें अधिसंधि है । — चंद्र॰, पृ॰ ७५ ।
३. विशेष समझोता या संधि ।
४. लक्ष्य । उद्देश्य ।
५. अंतर्ग- मित या सन्निहित अर्थ । अभिप्राय । राय ।
६. जोड़ । योग ।
७. घोषणा । वादा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि-संधि m. speaking or declaring deliberately, purpose, intention, object, meaning
special agreement, Sāh.
cheating, deceiving
making peace or alliance, L.
joint, junction, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (72,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभिसंधिः 1 Speech; deliberate declaration, promise. --2 Intention, object, purpose, aim; तस्या अभिसंधिना विधेयीकृतोपि Māl. 1; Dk. 38; स्वर्ग˚ Ku. 6. 47. --3 Implied sense, [] the meaning intended, as in अयमभिसंधिः (frequently occurring in explanatory glosses). --4 Opinion, belief. --5 Special agreement, terms of an agreement, condition, stipulation; अथावश्यमेव माधवसेनः पूज्येन मोचयितव्यः श्रूयतामभिसंधिः M. 1. --6 Deception. --7 Making peace or alliance. --8 Junction, combination. --Comp. --कृत a. done intentionally.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0141-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिसन्धि पु० अभि + सम् + वा--भावे कि । १ फलाद्युदेशे । “स्वर्गाभिसन्धि मकृतं वञ्चनामिव मेनिरे” कुमा० । “स्वधाभुजः काम्यफलाभिसन्धौ” रुचिस्तवः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0305,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिसन्धिः, पुं, (अभिसन्धानं अभि + सम + धा + भावे किः ।) अभिसन्धानं । उद्देशः । यथा, -- “पितॄन्नमस्ये दिवि ये च मूर्त्ताः, स्वधाभुजः काम्यफलाभिसन्धौ । प्रदानशक्ताः सकलेप्सितानां, विमुक्तिदा येऽनभिसंहितेषु” ॥ इति रुचिस्तवः ॥ (“अथ ते मुनयो दिव्याः प्रेक्ष्य हैमवतं पुरं । स्वर्गाभिसन्धिसुकृतं वञ्चनामिव मेनिरे” ॥ इति कुमारसम्भवे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-077-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अभिसंधि" आता है (5)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अभिसंधेअभिसंधि (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अभिसंधे 📚 ➤ प्रतारणा । वंचना । धोखा उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): speaking or declaring deliberately, purpose, intention, object, meaning

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अभिसंधि 📚प्रतारणा । वंचना । धोखा🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें