🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:21:46 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अभ्रिय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अभ्रिय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अभ्रिय

अर्थ: बादलो से सम्बन्ध रखने वाला,आकाश या मुस्ता अथवा बादलो से उत्पन्न

व्युत्पत्ति: अभ्र+घ (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अभ्रिय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अभ्रिय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अभ्रिय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअभ्रियःअभ्रियौअभ्रियाः
द्वितीयाअभ्रियम्अभ्रियौअभ्रियान्
तृतीयाअभ्रियेणअभ्रियाभ्याम्अभ्रियैः
चतुर्थीअभ्रियायअभ्रियाभ्याम्अभ्रियेभ्यः
पञ्चमीअभ्रियात् / अभ्रियाद्अभ्रियाभ्याम्अभ्रियेभ्यः
षष्ठीअभ्रियस्यअभ्रिययोःअभ्रियाणाम्
सप्तमीअभ्रियेअभ्रिययोःअभ्रियेषु
सम्बोधनहे अभ्रियहे अभ्रियौहे अभ्रियाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अभ्रिय
अभ्रिय
abhriya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बादल से उत्पन्न वस्तु 'अभ्रिय' (तीनों लिङ्गों में) (1.3.10)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभ्रिय १ वि॰ [सं॰]
१. बादलों से संबधित या बादलों से उत्पन्न [को॰] ।
अभ्रिय संज्ञा पुं॰ बिजली [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभ्रिय mfn. (once अभ्रिय, RV. x, 68, 12) belonging to or produced from clouds, RV.; AV.
अभ्रिय (अस्, अम्), m n. thunder-cloud, RV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (79,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभ्रिय a. [अभ्रे भवः घ;] Belonging to or produced from clouds, sky or mustaka. --यः Lightning. --यं A mass of thunder-clouds.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0148-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अब्भ्रि(भ्रि)य त्रि० अब्भ्रे(भ्रे)भवः व । मेघभवे ।
अभ्रिय त्रि० अभ्रे मेघे भवः घ । १ मेघोद्भवे, २ मुस्तकभवे, ३ गगनभवे च । “व्यभ्रिया न द्युतयन्त्यो वृष्टयः ऋ० २, ३४, २, । “यदभ्रियां वाचमुदीरयन्ति ऋ० १, १६८, ८, ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0273,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभ्रियः, त्रि, (अभ्रे भवः, अभ्र + घ तस्य इय ।) अभ्रोद्भववस्तु । तत्पर्य्यायः । मेघभवः २ । इत्य- मरः । (घनसम्भूतः । विद्युत् । मेघजलं । वज्रं । कुलिशं ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-081-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अभ्रियअभ्रिय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अभ्रिय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अभ्रिय 📚 ➤ बादलो से सम्बन्ध रखने वाला,आकाश या मुस्ता अथवा बादलो से उत्पन्न

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अभ्रिय 📚बादलों से संबधित या बादलों से उत्पन्न🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अभ्रिय

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • अभ्रिय: अभ्र+घ (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें