🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:55:09 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अमर्षण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अमर्षण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अमर्षण

अर्थ: . ,न.ब . , न.त . " - "धैर्यहीन, असहनशील,क्षमा न करने वाला

संस्कृत: पर्याय: क्रोधन, कोपिन्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अमर्षण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अमर्षण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अमर्षण (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअमर्षणःअमर्षणौअमर्षणाः
द्वितीयाअमर्षणम्अमर्षणौअमर्षणान्
तृतीयाअमर्षणेनअमर्षणाभ्याम्अमर्षणैः
चतुर्थीअमर्षणायअमर्षणाभ्याम्अमर्षणेभ्यः
पञ्चमीअमर्षणात् / अमर्षणाद्अमर्षणाभ्याम्अमर्षणेभ्यः
षष्ठीअमर्षणस्यअमर्षणयोःअमर्षणानाम्
सप्तमीअमर्षणेअमर्षणयोःअमर्षणेषु
सम्बोधनहे अमर्षणहे अमर्षणौहे अमर्षणाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अमर्षण
अमर्षण
amarṣaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अमर्षण १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] क्रोध । रिस । असहिष्णुता ।
अमर्षण २ वि॰ क्रोधी । असहिष्णु [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-मर्षण mfn. = अमर्ष वत्, MBh. &c., impatient (cf. रणामर्षण)
अ-मर्षण m. (= अमर्ष), N. of a prince, BhP.
अ-मर्षण n. impatience of (gen.), MBh. xiii, 2159.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (81,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अमर्षण, --र्षित, --र्षिन्, --र्षवत् a. 1 Impatient, intolerant, unforgiving; विशेषात्परिपूर्णस्य याति शत्रोरमर्षणः आभिमुख्यं Pt. 1. 326. --2 Angry, indignant, passionate; हृदि क्षतो गोत्रभिदप्यमर्षणः R. 3. 53; अभिमन्युवधामर्षितैः पांडुपुत्रैः Ve. 4. --3 Impetuous, determined.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0150-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अमर्षण त्रि० मृष--ल्यु न० त० । १ असहने २ क्रोधने, च । “हृदि क्षतो गोत्रमिदाप्यमर्षणः” रघुः । अमर्षणोऽनय- स्थायी विशालं कायलक्षणम्” । अमर्षणः स्वयं जेतुमशक्तः क्षत्रियोरणे भा० आ० प० । भावे ल्युट् । क्रोधे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0320,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अमर्षणः, त्रि, (मृष् + बाहुल्यात् कर्त्तरि ल्युट् नञ्समासः ।) क्रोधी । इत्यमरः ॥ (क्रोधनः । कोपनस्वभावः । अतिसंक्रुद्धः । प्रक्रोपितः । “रघोवरष्टम्भमयेन पत्रिणा हृदि क्षतोगोत्रभिदप्यमर्षणः” । इति रघुवंशे । असहनः । असहिष्णुः ॥ पर- कृतापमानादेरसहनशीलः । “गत्वा ह्रदे वासुदेवेन सार्द्धं अमर्षणं धर्षयतः सुतं मे” । इति महाभारते । “अमर्षणः शोणितकाङ्क्षया किं पदा स्पृशन्तं दशति द्विजिह्वः” । इति रघुवंशे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-082-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अमर्षणअमर्षण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अमर्षण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अमर्षण 📚 ➤ . ,न.ब . , न.त . " - "धैर्यहीन, असहनशील,क्षमा न करने वाला
संस्कृत: पर्याय: क्रोधन, कोपिन्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अमर्षण 📚क्रोध । रिस । असहिष्णुता🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अमर्षण
क्रोधी (३.१.३२) — क्रोधन, कोपी

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬