🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:56:11 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अम्लान

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अम्लान

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अम्लान

अर्थ: - जो मुर्झाया न हो

संस्कृत: महासहा · पर्याय: महासहा

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अम्लान (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अम्लान (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अम्लान (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअम्लानःअम्लानौअम्लानाः
द्वितीयाअम्लानम्अम्लानौअम्लानान्
तृतीयाअम्लानेनअम्लानाभ्याम्अम्लानैः
चतुर्थीअम्लानायअम्लानाभ्याम्अम्लानेभ्यः
पञ्चमीअम्लानात् / अम्लानाद्अम्लानाभ्याम्अम्लानेभ्यः
षष्ठीअम्लानस्यअम्लानयोःअम्लानानाम्
सप्तमीअम्लानेअम्लानयोःअम्लानेषु
सम्बोधनहे अम्लानहे अम्लानौहे अम्लानाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अम्लान
अम्लान
amlāna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अम्लान/कटसरैया (2.4.73) महासहा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अम्लान १ वि॰ [सं॰]
१. जो उदास न हो । मलिन न हो । बिना मुझाया हुआ ।
२. जो प्रफुल्लित हो । हृष्ट । प्रसन्न ।
२. निर्मल । स्वच्छ । साफ ।
अम्लान २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वाणपुष्प नामक वृक्ष ।
२. दुवहरिया । कटसरैया ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-म्लान mfn. (√ म्लै), unwithered, clean, clear
bright, unclouded (as the mind or the face), MBh. &c.
अ-म्लान m. globe-amaranth (Gomphrena Globosa, L.), Hcat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (84,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अम्लान a. 1 Not withered or faded (flowers &c.). --2 Clean, clear, bright (face); pure, unclouded; परार्थन्यायवादेषु काणोप्यम्लानदर्शनः. --नः Globe-amaranth (Mar. आंबोली). --नं A lotus.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0155-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अम्लान पु० म्लै--क्त न० त० । आव्ला इति ख्याते महा- सहावृक्षे । २ म्लानभिन्ने त्रि० । “अम्लानपङ्कजां मालां शिरस्युरसि चापराम्” देवी० । ३ पद्मे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0334,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अम्लानः, पुं, (म्लै + क्तः ततो नञ्समासः ।) महा- सहावृक्षः । इत्यमरभरतौ ॥ आँयला इति ख्यातः ।
अम्लानः, त्रि, (म्लै + क्तः, न म्लानः नञ्समासः ।) म्लानिरहितः । यथा, -- “अम्लानपङ्कजां मालां शिरस्युरसि चापरां” । इति देवीमाहात्म्यं ॥ (स्वच्छः । परिष्कृतः । निर्म्मलः । उज्ज्वलः । प्रसन्नः । विशदः । प्रत्यग्रः । अपर्य्युषितः । अशुष्कः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-090-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अम्लान" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अम्लानअम्लान (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अम्लान (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अम्लान 📚 ➤ - जो मुर्झाया न हो
संस्कृत: महासहा · पर्याय: महासहा

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अम्लान 📚जो उदास न हो । मलिन न हो । बिना मुझाया हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अम्लान

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • अम्लान = अम्ल + आन कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें