🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:21:48 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अर्जित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अर्जित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अर्जित

अर्थ: अवाप्त, उपार्जित

संस्कृत: अर्जने

अंग्रेज़ी: to procure,to earn, to obtain

व्युत्पत्ति: अर्ज्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अर्जित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अर्ज् + क्त
  2. अर्जित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अर्ज् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — अर्जित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्जितःअर्जितौअर्जिताः
द्वितीयाअर्जितम्अर्जितौअर्जितान्
तृतीयाअर्जितेनअर्जिताभ्याम्अर्जितैः
चतुर्थीअर्जितायअर्जिताभ्याम्अर्जितेभ्यः
पञ्चमीअर्जितात् / अर्जिताद्अर्जिताभ्याम्अर्जितेभ्यः
षष्ठीअर्जितस्यअर्जितयोःअर्जितानाम्
सप्तमीअर्जितेअर्जितयोःअर्जितेषु
सम्बोधनहे अर्जितहे अर्जितौहे अर्जिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — अर्ज् (भ्वादिगण) · अर्थ: सम्पादन करना, पाना, पैदा करना (अर्जने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअर्जतिअर्जतःअर्जन्ति
मध्यमअर्जसिअर्जथःअर्जथ
उत्तमअर्जामिअर्जावःअर्जामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अर्जति · लिट्: आनर्ज · लुट्: अर्जिता · लृट्: अर्जिष्यति · लोट्: अर्जतात् · लङ्: आर्जत् · विधिलिङ्: अर्जेत् · आशीर्लिङ्: अर्ज्यात् · लुङ्: आर्जीत् · लृङ्: आर्जिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अर्जन · ण्वुल्: अर्जकः · तृच्: अर्जिता · ण्यत्: अर्ज्यः · तव्य: अर्जितव्यः · अनीयर्: अर्जनीयः · क्त: अर्जितः · क्तवतु: अर्जितवान् · शतृ: अर्जन् · स्य-शतृ: अर्जिष्यन् · क्त्वा: अर्जित्वा · ल्यप्: प्रार्ज्य · तुमुन्: अर्जितुम् · णमुल्: अर्जम् · घञ्: अर्गः · क्तिन्: अर्क्ति · क्वसु: आनर्जिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अर्जित
अर्जित
arjita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अर्जित वि॰ [सं॰]
१. संग्रह किया हुआ । संग्रहीत ।
२. प्राप्त किया हुआ । कमाया हुआ । प्राप्त ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अर्जित mfn. acquired, gained, earned (cf. स्वार्जित and स्वयम् अर्जित.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (90,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अर्जितअर्जित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अर्ज् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: अर्जित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अर्ज् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अर्जित 📚 ➤ अवाप्त, उपार्जित
संस्कृत: अर्जने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अर्जित 📚संग्रह किया हुआ । संग्रहीत🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अर्जित: अर्ज् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें