🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:29:09 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अवनद्ध

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अवनद्ध

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अवनद्ध

अर्थ: ढोल

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अवनद्ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. नद्ध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अव + नह् + क्त
  3. नद्ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अव + नह् + क्त
  4. अवनद्ध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अवनद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवनद्धम्अवनद्धेअवनद्धानि
द्वितीयाअवनद्धम्अवनद्धेअवनद्धानि
तृतीयाअवनद्धेनअवनद्धाभ्याम्अवनद्धैः
चतुर्थीअवनद्धायअवनद्धाभ्याम्अवनद्धेभ्यः
पञ्चमीअवनद्धात् / अवनद्धाद्अवनद्धाभ्याम्अवनद्धेभ्यः
षष्ठीअवनद्धस्यअवनद्धयोःअवनद्धानाम्
सप्तमीअवनद्धेअवनद्धयोःअवनद्धेषु
सम्बोधनहे अवनद्धहे अवनद्धेहे अवनद्धानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अवनद्ध
अवनद्ध
avanaddha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवनद्ध १ वि॰ [सं॰] १बना हुआ । निर्मित ।
२. निश्चत किया हुआ । बैठै हुआ ।
३. आवेष्टित । बँधा हआ [को॰] ।
अवनद्ध २ संज्ञा पुं॰ एक प्रकार का ढ़ोल [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-नद्ध mfn. bound on, tied, covered with (instr. or in comp.), AV. &c. (cf. चर्मावनद्ध)
अव-नद्ध n. a drum, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (100,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवनद्ध p. p. 1 Formed, made. --2 Fixed, seated; स्त्यानावनद्धघनशोणितशोणपाणिः Ve. 1. 21. --3 Covered, encircled; तांबूलीलतावनद्धपूगखंडमंडितैः K. 19; Śi. 3. 7; bound on, tied; चर्मावनद्धं दुर्गंधिपूर्णं मूत्रपुरीषयोः Ms. 6. 76; हेममालावनद्धः (रथः) Mb.; [] पुष्पभारावनद्धः (पादपः) Rām.; Bṛ. S. 3. 19. 20, 67, 59, 84; fastened, woven, put together; स्रगवनद्धमनोरमपल्लवा Śi. 6. 53; 7. 52. --द्धं A drum.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0183-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवनद्ध त्रि० अव + नह--क्त । १ स्वचिते, २ रोपिते ३ वेष्टिते ४ बद्धे च “चर्म्मावनद्धं दुर्गन्धि पूर्ण्णं मूत्रपुरीषयोः” [] मनुः । ५ मृदङ्गादिवाद्ये न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0429-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवनद्धं, क्ली, (अव + नह् + क्त ।) आनद्धं । मृद- ङ्गादिवाद्यं । इत्यमरटीकायां स्वामी ॥ (आबद्धः । आच्छादितः । यथाह मनुः, -- “चर्म्मावनद्धं दुर्गन्धि पूर्णं मूत्रपूरीषयोः ।” लिप्तः यथा, “स्तानावनद्धघनशोणितशोणपाणि- रुत्तंसयिष्यति कचांस्तव देवि भीमः ।” इति वेणीसंहारनाटकम् ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-126-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अवनद्धअवनद्ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: नद्ध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अव + नह् + क्त | नद्ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अव + नह् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अवनद्ध 📚 ➤ ढोल

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अवनद्ध 📚बना हुआ । निर्मित🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬