🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:26:30 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अशून्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अशून्य

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अशून्य

अर्थ: - जो रिक्त या शून्य न हो

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अशून्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अशून्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अशून्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअशून्यःअशून्यौअशून्याः
द्वितीयाअशून्यम्अशून्यौअशून्यान्
तृतीयाअशून्येनअशून्याभ्याम्अशून्यैः
चतुर्थीअशून्यायअशून्याभ्याम्अशून्येभ्यः
पञ्चमीअशून्यात् / अशून्याद्अशून्याभ्याम्अशून्येभ्यः
षष्ठीअशून्यस्यअशून्ययोःअशून्यानाम्
सप्तमीअशून्येअशून्ययोःअशून्येषु
सम्बोधनहे अशून्यहे अशून्यौहे अशून्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अशून्य
अशून्य
aśūnya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अशून्य वि॰ [सं॰] शून्यरहित । प्रमाणित । अरिक्त । पूर्ण । पूरा । उ॰—(क) 'हमने भी लेख अशून्य करने को कुछ भेजा है सो लेना ।' भारतेंदु ग्रं॰, भा॰१, पृ॰ २०७ । (ख) 'यही लेख अशून्य करने को होगी' ।—भारतेंदु ग्रं॰,; भा॰१, पृ॰ २०८ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-शून्य mf(आ)n. not empty, KātyŚr. &c.
not vain or useless, Rājat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (113,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अशून्य a. 1 Not empty or vacant; तस्य निन्यतुरशून्यतामुभे R. 19. 13 occupied. --2 Not unattended to, fulfilled, executed; स्वनियोगमशून्यं कुरु (occurring frequently in dramas), execute or go about your business. --न्यं 1 Not a void. --2 Something sent to accompany another; लेखस्याशून्यार्थं किंचिदनुप्रेषितं Mu. 5; अयं लेखस्याशून्यार्थो भविष्यति ibid. (an accompaniment such as a customary present accompanying a letter). --Comp. --शयनं, --शयनद्वितीया, --शयनव्रतं N. of a certain ceremony or vow.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0201-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अशून्य त्रि० न० त० । अहीने पूर्ण्णे “अशून्यशयनं भूयान्मम जन्मनि जन्मनि” शय्यादानमन्त्रः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0484,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अशून्यअशून्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अशून्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अशून्य 📚 ➤ - जो रिक्त या शून्य न हो

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अशून्य 📚शून्यरहित । प्रमाणित । अरिक्त । पूर्ण । पूरा🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें