🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:18:24 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अश्नन्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अश्नन्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अश्नन्

अर्थ: खाना, भोजन करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))

संस्कृत: भोजने

अंग्रेज़ी: eating, consuming, RV. vii, 67, 7 & viii, 5, 31, &c. (cf. अ॑न्-अश्नत्.)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अश्नत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अश् + शतृ
  2. अश्नत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अश् + शतृ

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — अश्नत् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्नन्अश्नन्तौअश्नन्तः
द्वितीयाअश्नन्तम्अश्नन्तौअश्नतः
तृतीयाअश्नताअश्नद्भ्याम्अश्नद्भिः
चतुर्थीअश्नतेअश्नद्भ्याम्अश्नद्भ्यः
पञ्चमीअश्नतःअश्नद्भ्याम्अश्नद्भ्यः
षष्ठीअश्नतःअश्नतोःअश्नताम्
सप्तमीअश्नतिअश्नतोःअश्नत्सु
सम्बोधनहे अश्नन्हे अश्नन्तौहे अश्नन्तः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — अश् (क्र्यादिगण) · अर्थ: खाना, भोजन करना (भोजने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअश्नातिअश्नीतःअश्नन्ति
मध्यमअश्नासिअश्नीथःअश्नीथ
उत्तमअश्नामिअश्नीवःअश्नीमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अश्नाति · लिट्: आश · लुट्: अशिता · लृट्: अशिष्यति · लोट्: अश्नातु · लङ्: आश्नात् · विधिलिङ्: अश्नीयात् · आशीर्लिङ्: अश्यात् · लुङ्: आशीत् · लृङ्: आशिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अशन · ण्वुल्: आशकः · तृच्: अशिता · ण्यत्: आश्यः · तव्य: अशितव्यः · अनीयर्: अशनीयः · क्त: अशितः · क्तवतु: अशितवान् · शतृ: अश्नन् · स्य-शतृ: अशिष्यन् · क्त्वा: अशित्वा · ल्यप्: प्राश्य · तुमुन्: अशितुम् · णमुल्: आशम् · घञ्: आशः · क्तिन्: अष्टि · क्वसु: आशिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अश्नत्
अश्नत्
aśnat
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अश्नत् mfn. eating, consuming, RV. vii, 67, 7 & viii, 5, 31 &c.; (cf. अन्-अश्नत्.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (114,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अश्नन्अश्नत् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: अश् + शतृ 📚
अन्य सम्भावना: अश्नत् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अश् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अश्नन् 📚 ➤ खाना, भोजन करना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: भोजने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अश्नत् 📚mfn. eating, consuming, RV. vii, 67, 7 & viii, 5, 31 &c.; (cf. अन्-अश…🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अश्नन्: अश् + शतृ — वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬