🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:35:03 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अश्मक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अश्मक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अश्मक

अर्थ: अश्मेव स्थिरः, इवार्थे कन्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अश्मक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अश्मक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्मकःअश्मकौअश्मकाः
द्वितीयाअश्मकम्अश्मकौअश्मकान्
तृतीयाअश्मकेनअश्मकाभ्याम्अश्मकैः
चतुर्थीअश्मकायअश्मकाभ्याम्अश्मकेभ्यः
पञ्चमीअश्मकात् / अश्मकाद्अश्मकाभ्याम्अश्मकेभ्यः
षष्ठीअश्मकस्यअश्मकयोःअश्मकानाम्
सप्तमीअश्मकेअश्मकयोःअश्मकेषु
सम्बोधनहे अश्मकहे अश्मकौहे अश्मकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अश्मक
अश्मक
aśmaka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अश्मक संज्ञा पुं॰ [सं॰] एक प्राचीन देश का नाम जो आजकल ट्रांवकोर (त्रिवांकुर) कहलाता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अश्मक m. (g. ऋश्यादि, q.v.) N. of a son of Vasiṣṭha and Madayantī, MBh.; VP.
N. of a warrior tribe, Pāṇ. iv, 1, 173; R. &c. (cf. अवन्त्य्-अश्मकास्)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (114,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अश्मकः [अश्मेव स्थिरः, इवार्थे कन्] 1 N. of a sage. --2 N. of a country in the south; तथाश्मकाः पुलिंदाश्च कलिंगाश्च विशेषतः Rām.; (probably an old name of Travancore); according to Bṛ. S. 14. 22 it is in the north-west. --3 The inhabitants of the country (pl.). --4 A part of the साल्व country or its inhabitants; or its king.
अश्मक An old name of Travancore.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0202-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अश्मक पु० अश्मेव स्थिरः निश्चलत्वात् इवार्थेकन् । १ ऋषिभेदे “वेदस्थानेन वात्स्येन तथाश्मकसुमन्तुना” भा० शा० प० । २ दक्षिणदेशस्थे देशभेदे । “गन्तव्योमलयः श्रीमान् पर्व्वतो धातुमण्डित” इत्युपक्रम्य “तथाश्मका पुलिन्दाश्च कलिङ्गाश्च विशेषतः” रा० कि० का० । वृहत्संहितायान्तु स देशः पश्चिमोत्तरस्यां दिशि । “दिशि पश्चिमोत्तरस्यां माण्डव्यतुषारतालहनमद्राः । अश्मककुलू नहडस्त्री- राज्यसिंहवनखण्डाः” इति कर्म्मविभागे उक्तम्” अत- उभतत्रापि तन्नामको देशः । तस्य जनपदवाचित्वात् तद्देश वासिषु तद्राजनि च ततः कृताणो बहुष लुक् । ३ तद्देश वासिनि ४ तद्राजनि च ब० व० । “साल्वावयवप्रत्यग्रथकन कूलाश्मकादिञ्” पा० सू० साल्वजनपदावयवत्वेनोक्तेः ५ साल्वदेशावयवे च साल्वदेशश्च वृह० सं० कूर्म्मविभागे नव- सु खण्डेषु मध्यखण्डे उक्तः “भारतवर्षे मध्यात् प्रागादि विभाजिता देशाः भद्रारिमेदमाण्डव्यसाण्वनीपोज्ज्वि- हानसंख्याताः” इत्युपक्रम्य “गजाह्वयश्चेति मध्यमिदम्” इति नवखण्डे कूर्म्मभागे मध्यखण्डे तस्य स्थितिरुक्ता अतः साल्वावयवनामकोऽश्मकः तदीयदक्षिणप्रदेशस्थः इति गम्यते तेन रामायणवाक्यं तद्विषयकमिति न वि- रोधः । अश्मके साल्वावयवे भवः इञ् आश्मकिः । तद्दे- शभवे त्रि० तद्राजनि च बहुषु लुक् आश्मकाः साल्वा- वयवावश्मकवासिषु तद्राजसु च ब० व० । स्त्रियां न लुक् आश्मक्यः । साल्वशब्देऽस्य विवृतिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0493,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अश्मकअश्मक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अश्मक 📚 ➤ अश्मेव स्थिरः, इवार्थे कन्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अश्मक 📚एक प्राचीन देश का नाम जो आजकल ट्रांवकोर (त्रिवांकुर) कहलाता है🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें