🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:30:20 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अश्मा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अश्मा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अश्मा

अर्थ: पत्थर

संस्कृत: पाषाणः · पर्याय: पाषाण, प्रस्तर, ग्रावन्, उपल, शिला

व्युत्पत्ति: अश्+मनिन् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अश्मन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अश्मन् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्माअश्मानौअश्मानः
द्वितीयाअश्मानम्अश्मानौअश्मनः
तृतीयाअश्मनाअश्मभ्याम्अश्मभिः
चतुर्थीअश्मनेअश्मभ्याम्अश्मभ्यः
पञ्चमीअश्मनःअश्मभ्याम्अश्मभ्यः
षष्ठीअश्मनःअश्मनोःअश्मनाम्
सप्तमीअश्मनिअश्मनोःअश्मसु
सम्बोधनहे अश्मन्हे अश्मानौहे अश्मानः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अश्मन्
अश्मन्
aśman
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अश्मन् m. an eater, AV. xviii, 4, 54.
2. अश्मन् m. (once अश्मन्, ŚBr. iii), a stone, rock, RV. &c.
a precious stone, RV. v, 47, 3; ŚBr. vi
any instrument made of stone (as a hammer &c.), RV. &c.
thunderbolt, RV. &c.
a cloud, Naigh.
the firmament, RV. v, 30, 8; 56, 4; vii, 88, 2
अश्मन् [cf. Zd. asman; Pers. aṣmān; Lith. akmů; Slav. kamy].
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (114,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अश्मन् a. Ved. Eating or pervading. --m. [अश्नुते व्याप्नोति संहंत्यनेन बा˚ मनिन् Uṇ. 4. 146] 1 A stone; [] नाराचक्षेपणीयाश्मनिष्पेषोत्पतितानलं R. 4. 77. --2 A hard stone, rock. --3 Flint. --4 A cloud. --5 A thunderbolt. --6 A mountain. --Comp. --आस्य a. having a stone-mouth or source, flowing from a rock. --उत्थं bitumen. --कदली N. of a plant, a kind of कदली. --कुट्ट, --कुट्टक a. {1} breaking anything on stones. {2} broken by a stone. --(ट्टः, --ट्टकः) a class of devotees; a वानप्रस्थ; Y. 3. 49; Ms. 6. 17. --केतुः [अश्मेव केतुर्यस्य] N. of a plant. --गंधा N. of a plant. --गर्भः, --र्भं, --गर्भजः, --जं, --योनिः an emerald. --गर्भजः fire produced from a flint. --गुडः --डा a kind of weapon. --घ्नः N. of a tree. --चक्र a. furnished with a disc of stone. --जः, --जं {1} red-chalk. {2} iron. --जतु n., --जतुकं bitumen. --जातिः an emerald named पान्ना. --दारणः an axe or crow for breaking stones. --(णं) breaking stones or rocks. --दिद्यु a. one who has obtained a stony weapon, having adamantine weapons or grasped weapons (व्याप्तायुध, अश्ममयायुध). --पुष्पं bitumen, benzoin. --भालं a mortar of stone or iron. --भिद्, --भेदः, --भेदकः the plant Coleus Scutellarioides (supposed to dissolve stone in the bladder.). --रथः N. of a sage. --व्रज a. included in rocks. --सार a. like iron or stone. --(रः, --रं) {1} iron; प्राणाः सत्वरमश्मसारकठिना गच्छंति गच्छंत्वमी S. D. {2} sapphire. ˚मय a. made of iron. --हन्मन् n. {1} a weapon of iron; Rv. 7. 104. 5. {2} a stroke of the thunderbolt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0202-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अश्मन् पु० अश्रुते व्याप्नोति, संहन्त्यनेन वा कर्त्तरि करणे वा मनिन् । पाषाणे । “अथ यदश्रु संक्षरित मासीत् सोऽश्म पृश्निरभवत्” शत० ब्रा० । “इयत्तकः कुषुम्भकस्तकं भिनद्म्य- श्मना” ऋ० १ । १९१ । १५ । “अशिशकिभ्यां छन्दसि” इत्युक्तेः वेदेअस्य भूरिप्रयोगः क्वचित् लोकेऽपि “नारा- चक्षेपणीयाश्मनिष्पेषपतितानलम्” रघुः । दन्तोलूख- किकः कालपक्वाशी वाश्मकुट्टकः” या० “अश्मानं दृषदं मन्ये मन्ये काष्ठमुदूखलम् । अन्धायाश्च सुतं मन्ये यस्य माता न पश्यति” जिनेन्द्रः । २ मेघे निरु० तस्याम्बर- व्यापकात्वात्तथात्वम् ३ भूभिव्यापके पर्व्वते पु० । “अश्मानं चिद्ये बिभिदुः” ऋ० ४, १६, ६ । “अश्मानं पर्व्वतं मेघं वा” भा० । “अश्मानं चिच्छवसा दिद्युतः ऋ० ५ । ३०४ । “अश्मानं पर्व्वतम्” भा० । ४ व्यापके त्रि० अश्मदिद्युशब्दे उदा० । त० स० उत्तरपदस्थः संज्ञायां जातौ च टचं समासान्तं लभते । संज्ञायाम् पिण्डाश्मः जातौ अमृताश्मः । नित्यसमा० । अश्मना क्षुण्णः आश्मनः । ऋश्यादि० चतुरर्थ्यां क । अश्मकः । अश्मादि० चतुरर्थ्यां रः अश्मरः । उत्करा० चतुरर्थ्यां छ । अश्मीयः । तदर्हतीत्यर्थे अश्व । दि० ठण् । आश्मिकः । तत्र कुशल इत्यर्थे आकर्षादि० कन् । अश्मकः । अपत्येशुम्रा० ढक् । आश्मेयः । अश्वा० गोत्रा- पत्ये फञ् । आश्मायनः । अश्मनोविकारः अण् टिलोपः आश्मः मयट् च अश्ममयः स्त्रियां ङीप् । अवयवार्थे तु न टिलोपः आश्मन इत्येव ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0494,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अश्माअश्मन् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अश्मा 📚 ➤ पत्थर
संस्कृत: पाषाणः · पर्याय: पाषाण, प्रस्तर, ग्रावन्, उपल, शिला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अश्मन् 📚m. an eater, AV. xviii, 4, 54🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अश्मन्
पत्थर के नाम (२.३.४) — पाषाण, प्रस्तर, ग्रावन्, उपल, शिला, दृषद्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अश्मा: अश्+मनिन् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें