🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:22:57 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

असंबाध

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

असंबाध

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

असंबाध

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: unconfined, spacious, wide, large, AV. xii, 1, 2; ChUp.; MBh. &c.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. असंबाध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. असंबाध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — असंबाध (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअसंबाधःअसंबाधौअसंबाधाः
द्वितीयाअसंबाधम्असंबाधौअसंबाधान्
तृतीयाअसंबाधेनअसंबाधाभ्याम्असंबाधैः
चतुर्थीअसंबाधायअसंबाधाभ्याम्असंबाधेभ्यः
पञ्चमीअसंबाधात् / असंबाधाद्असंबाधाभ्याम्असंबाधेभ्यः
षष्ठीअसंबाधस्यअसंबाधयोःअसंबाधानाम्
सप्तमीअसंबाधेअसंबाधयोःअसंबाधेषु
सम्बोधनहे असंबाधहे असंबाधौहे असंबाधाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — असंबाध
असंबाध
asaṃbādha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असंबाध वि॰ [सं॰ असम्बाध]
१. बिना बाधा का । अभाव ।
२. मुक्त ।
३. जो सँकरा न हो । चौड़ा । विस्तृत ।
४. सन्नाटा ।
५. जिसमें कोई दुःख या कष्ट न हो । कष्टहीन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-संबाध mf(आ)n. unconfined, spacious, wide, large, AV. xii, 1, 2; ChUp.; MBh. &c.
unobstructed, unimpeded, L.
‘not crowded’, scarcely frequented, Kād.
अ-संबाध (अम्), n. non-confinement, open space, AV. xviii, 2, 20.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (119,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असंबाध a. 1 Not narrow, spacious, wide. --2 Not crowded with people, lonely, solitary. --3 Open, accessible; Ki. 3. 53. --4 Separated by an interval; द्विपैरसंबाधमयांबभूवे Śi. 3. 67. --5 Without pain. --धा N. of a metre consisting of 56 syllables. --धं Ved. Open space.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0211-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असम्बाध त्रि० नास्ति सम्बाधा अन्थोन्यं पीडा प्रतिबन्धो वा यत्र । १ परस्परसंघर्षरूपपीडारहिते विरले, २ बाधारहिते च । “असंबाधा देवनदी स्वर्गसम्पादिनी शुभा” भा० आ० प० । न सम्यग् बाधा अभावे न० त० । ३ सम्यग्बाधाभावे ४ चतुर्दशाक्षरपादके वृत्तभेदे च स्त्री म्तौ न्सौ गावक्ष- ग्रहविरतिरसंबाधा” वृत्त० र० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0548,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
असंबाधअसंबाध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: असंबाध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

असंबाध 📚 ➤ बिना बाधा का । अभाव उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): unconfined, spacious, wide, large, AV. xii, 1, 2; ChUp.; MBh. &c.

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
असंबाध 📚बिना बाधा का । अभाव🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें