🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:09:09 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

असक्त

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

असक्त

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

असक्त

अर्थ: "अनासक्त, वेल्गाव,उदासीन"

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. असक्त (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. असक्त (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — असक्त (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअसक्तःअसक्तौअसक्ताः
द्वितीयाअसक्तम्असक्तौअसक्तान्
तृतीयाअसक्तेनअसक्ताभ्याम्असक्तैः
चतुर्थीअसक्तायअसक्ताभ्याम्असक्तेभ्यः
पञ्चमीअसक्तात् / असक्ताद्असक्ताभ्याम्असक्तेभ्यः
षष्ठीअसक्तस्यअसक्तयोःअसक्तानाम्
सप्तमीअसक्तेअसक्तयोःअसक्तेषु
सम्बोधनहे असक्तहे असक्तौहे असक्ताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — असक्त
असक्त
asakta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असक्त १ वि॰ [सं॰ अशक्त] शक्तिहीन । उ॰—हा आर्यसंतति आज कैसी अंध और अशक्त है । —भारत॰, पृ॰ १५१ ।
असक्त २ पु वि॰ [सं॰ अशक्त] लिप्त । चिपका या सटा हुआ । उ॰—विषय असक्त, अमित अव व्याकुल तबहूँ कछु न सँभारयो ।—सूर॰ १ । १०२ ।
असक्त ३ वि॰ [सं॰]
१. जो आसक्त न हो । तटस्य । उदासीन ।
२. असंग्लन ।
३. असंयुक्त ।
४. सांसारिक विषयों से विरक्त [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-सक्त mfn. not stopped or intercepted by or at (loc.; said of arrows and of a sword), MBh. iii, 1602; xiv, 2189
(in the same sense अ-सङ्ग, Ragh. iii, 63)
free from ties, independent, Sāṅkhyak.
detached from worldly feelings or passions, unattached or indifferent to (loc.), Mn. ii, 13; Ragh. &c.
eternal, continual, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (118,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असक्त a. 1 Not excessively attached, not feeling interested in, indifferent (to); असक्तः सुखमन्वभूत् R. 1. 21. --2 Not entangled; Ś. 2. 12. --3 Not united, detached. --4 Not attached to worldly feelings and connections. --क्तं ind. 1 Without being excessively attached or addicted to; Ki. 1. 11. --2 Without any hindrance, quickly; Dk. 35. --3 Incessantly, ceaselessly; Ki. 4. 31.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0209-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असक्त त्रि० सन्ज--क्त न० त० । १ आसक्तिशून्ये २ फलाभिला- षशून्ये च “असक्तः सुखमन्वभूदि” ति रघुः । “कुर्य्यात् विद्वांस्तयाऽसक्तः” इति गीता “असक्तमारधयतो यथा यथम्” किरा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0529,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "असक्त" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
असक्तअसक्त (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: असक्त (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

असक्त 📚 ➤ "अनासक्त, वेल्गाव,उदासीन"

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
असक्त 📚शक्तिहीन🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें