🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:25:55 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

असती

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

असती

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

असती

अर्थ: दुश्चरित्रा स्त्री

संस्कृत: स्वैरिणी · पर्याय: पुंश्चली, धर्षिणी, बन्धकी, कुलटा, इत्वरी

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. असती (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. असत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  3. असत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  4. असत् (नपुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — असती (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअसतीअसत्यौअसत्यः
द्वितीयाअसतीम्असत्यौअसतीः
तृतीयाअसत्याअसतीभ्याम्असतीभिः
चतुर्थीअसत्यैअसतीभ्याम्असतीभ्यः
पञ्चमीअसत्याःअसतीभ्याम्असतीभ्यः
षष्ठीअसत्याःअसत्योःअसतीनाम्
सप्तमीअसत्याम्असत्योःअसतीषु
सम्बोधनहे असतिहे असत्यौहे असत्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — असती
असती
asatī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
स्वेच्छाचारिणी स्त्री (2.6.10) पुंश्चली · धर्षिणी · बन्धकी · कुलटा · इत्वरी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असती वि॰ [सं॰] जो सती न हो । कुलटा । पुंश्चली । उ॰— असतीन को सिख मानि । तिय क्यों तजै कुलकानि ।— भिखारी ग्रं॰, भा॰ १, पृ॰ १९१ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-सती (ती), f. See s.v. below
असती f. an unfaithful or unchaste wife, MBh.; R. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (118,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असती, स्त्री, (न सती साध्वी । नञ्समासः: ।) भ्रष्टा । व्यभिचारिणी तत्पर्य्यायः । पुंश्चली २ धर्षिणी ३ बन्धकी ४ कुलटा ५ इत्वरी ६ स्वैरिणी ७ पांशुला ८ । इत्यमरः ॥ धृष्टा ९ दुष्टा १० धर्षिता ११ । इति शब्दरत्नाबली ॥ लङ्का १२ निशाचरी १३ त्रपारण्डा १४ । इति जटाधरः ॥ (“आबाल्यादसती सती सुरपुरीं कुन्ती समा- रोहयत्” । इति धर्म्मविवेके ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-151-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "असती" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
असतीअसती (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: असत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | असत् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

असती 📚 ➤ दुश्चरित्रा स्त्री
संस्कृत: स्वैरिणी · पर्याय: पुंश्चली, धर्षिणी, बन्धकी, कुलटा, इत्वरी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
असती 📚जो सती न हो । कुलटा । पुंश्चली🟠🔵🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
असती
स्वेच्छाचारिणी स्त्री (२.६.१०) — पुंश्चली, धर्षिणी, बन्धकी, कुलटा, इत्वरी

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें