🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:15:20 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

असमञ्ज

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

असमञ्जः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

असमञ्जः

अर्थ: "अस्पष्ट,जो बोधगम्यन हो "

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. असमञ्जस् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. असमञ्जस् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. असमञ्जस् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. असमञ्जस् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. असमञ्जस् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — असमञ्जस् (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअसमञ्जाःअसमञ्जसौअसमञ्जसः
द्वितीयाअसमञ्जसम्असमञ्जसौअसमञ्जसः
तृतीयाअसमञ्जसाअसमञ्जोभ्याम्असमञ्जोभिः
चतुर्थीअसमञ्जसेअसमञ्जोभ्याम्असमञ्जोभ्यः
पञ्चमीअसमञ्जसःअसमञ्जोभ्याम्असमञ्जोभ्यः
षष्ठीअसमञ्जसःअसमञ्जसोःअसमञ्जसाम्
सप्तमीअसमञ्जसिअसमञ्जसोःअसमञ्जस्सु / असमञ्जःसु
सम्बोधनहे असमञ्जःहे असमञ्जसौहे असमञ्जसः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — असमञ्जस्
असमञ्जस्
asamañjas
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-समञ्ज, अस्, or असमञ्जस्, आस्, m. N. of a descendant of Ikṣvāku (a son of Sagara by Keśinī and father of Aṃśumat), MBh.; Hariv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (119,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असमञ्जस् पु० सम् + अन्ज--असुन् न० त० । सगरनृपज्येष्ठ- पुत्रे अंशुमतः पितरि सूर्य्यवंश्ये क्षत्रियभेदे तत्कथा “अयोध्याधिपतिः श्रीमान् पूर्व्वमासीन्नराधिपः । सगरो- [] नाम धर्म्मात्मा प्रजाकामः स चाप्रजाः । विदर्भराजदुहिता केशिनी नाम नामतः । ज्येष्ठा सगरपत्न्यासीर्द्धर्मिष्ठा सत्यवा- दिनी । अरिष्टनेभिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि । द्वितीया सगरस्यासीत् पत्नी परमधार्म्मिकी” इत्युपक्रम्य । “अथ कालेन महता पुत्रं ज्येष्ठा व्य जायत । असमञ्जा इति ख्यातं काकुत्स्थं सगरात्मजम्” रामा० आ० २० अ० । “असमञ्जा इति ख्यातः सगरस्य सुतोह्यभूत् । यं शैव्या जनयामास पौरा- णां स हि दारकान् । गलेषु क्रोशतो गृह्य नद्याञ्चि- क्षेप दुर्बलान् । ततः पौराः समाजग्मुर्भयशोकपरि- प्लुताः । सगरञ्चाभ्ययाचन्त सर्व्वे प्राञ्जलयः स्थिताः । त्वं नस्त्राता महाराज! परचक्रादिभिर्भयात् । असमञ्जो- भयाद्घोरात्ततो नस्त्रातुमर्हसि । पौराणां वचनं श्रुत्वा घोरं नृपतिसत्तमः । मुहूर्त्तं विमना भूत्वा सचिवानिद- मब्रवीत् । असमञ्जाः पुरादद्य सुतो मे विप्रवास्यताम् । यदि वो मत्प्रिपं कार्य्यमेतच्छीघ्रं विधीयताम् । एवमुक्ता नरेन्द्रेण सचिवास्ते मराधिप! । यथोक्तं त्वरिताश्चक्रु र्यथा ज्ञापितवान्नृपः । एतत्ते सर्व्वमाख्यातं यथा पुत्रो महा- त्मना । पौरणां हितकामेन सगरेण विवासितः” भा० व० प० १०७ अ० । असच् । असमञ्जसोऽपि तस्मिन्नर्थे “असमञ्जस इत्युक्तः स केशिन्या नृपात्मजः । तस्य पुत्रोऽंशुमान्नाम पितामहहिते रतः” । “असमञ्जस आत्मानं दर्शयन्नसमञ्जसम् । जातिस्मरः पुरा सङ्गाद्योगी योगाद्वि- चालितः । आचरन् गर्हितं लोके ज्ञातीनां कर्म्म विप्रि- यम् । सरय्वां क्रीडतोबालान् प्रास्यदुद्वेजयन् जनान् । एवंवृत्तः परित्यक्तः पित्रा स्नेहमपोह्य वै । योगैश्वर्य्येण बालांस्तान् दर्शयित्वा ततो ययौ । अयोध्यावासिनः सर्व्वे वालकान् पुनरागतान् । दृष्ट्वा विसिस्मिरे राजन्! राजा चाप्यन्वतप्यत” भाग० ९ म० ८ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0542-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
असमञ्जःअसमञ्जस् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: असमञ्जस् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | असमञ्जस् (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

असमञ्जः 📚 ➤ "अस्पष्ट,जो बोधगम्यन हो "

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
असमञ्जस् 📚अस्, or असमञ्जस्, आस्, m. N. of a descendant of Ikṣvāku (a son of Saga…🔵🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬