॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: जाना, चमकना, लेना
संस्कृत: गतिदीप्त्यादानेषु
अंग्रेज़ी: to go, to shine, to glow, to take
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | असतात् / असताद् / असतु | असताम् | असन्तु |
| मध्यम | अस / असतात् / असताद् | असतम् | असत |
| उत्तम | असानि | असाव | असाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: असति · लट् (आत्मने.): असते · लिट्: आस · लिट् (आत्मने.): आसे · लुट्: असिता · लुट् (आत्मने.): असिता · लृट्: असिष्यति · लृट् (आत्मने.): असिष्यते · लोट्: असतात् · लोट् (आत्मने.): असताम् · लङ्: आसत् · लङ् (आत्मने.): आसत · विधिलिङ्: असेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): असेत · आशीर्लिङ्: अस्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): असिषीष्ट · लुङ्: आसीत् · लुङ् (आत्मने.): आसिष्ट · लृङ्: आसिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): आसिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: असन · ण्वुल्: आसकः · तृच्: असिता · ण्यत्: आस्यः · तव्य: असितव्यः · अनीयर्: असनीयः · क्त: असितः · क्तवतु: असितवान् · शतृ: असन् · स्य-शतृ: असिष्यन् · शानच्: असमानः · क्त्वा: असित्वा · ल्यप्: प्रास्य · तुमुन्: असितुम् · णमुल्: आसम् · घञ्: आसः · क्तिन्: अस्ति · क्वसु: आसिवान्
अर्थ: भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु
अंग्रेज़ी: to decorate, to satisfy, to fulfill, to get rid of, to complete
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अलतात् / अलताद् / अलतु | अलताम् | अलन्तु |
| मध्यम | अल / अलतात् / अलताद् | अलतम् | अलत |
| उत्तम | अलानि | अलाव | अलाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अलति · लिट्: आल · लुट्: अलिता · लृट्: अलिष्यति · लोट्: अलतात् · लङ्: आलत् · विधिलिङ्: अलेत् · आशीर्लिङ्: अल्यात् · लुङ्: आलीत् · लृङ्: आलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अलन · ण्वुल्: आलकः · तृच्: अलिता · ण्यत्: आल्यः · तव्य: अलितव्यः · अनीयर्: अलनीयः · क्त: अलितः · क्तवतु: अलितवान् · शतृ: अलन् · स्य-शतृ: अलिष्यन् · क्त्वा: अलित्वा · ल्यप्: प्राल्य · तुमुन्: अलितुम् · णमुल्: आलम् · घञ्: आलः · क्तिन्: अल्ति · क्वसु: आलिवान्
अर्थ: निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| अस | अस् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: असन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | असन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन |
| अलत | अल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन 📚 अन्य सम्भावना: अलता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: अल + तल् (भाववाचक) |
| न | अव्ययम् 📚 |
अस 📚 ➤ जाना, चमकना, लेना
संस्कृत: गतिदीप्त्यादानेषु
अलत 📚 ➤ भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु
न 📚 ➤ निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| अस् 📚 | cl. 2. P. अस्ति (2. sg. असि, 1. sg. अस्मि; pl. स्मसि or स्मस्, स्… | 🔵🟣 |
| अल् 📚 | cl. 1. P. अलति, to adorn, L.; to be competent or able, L.; to prevent,… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| असालतन | अस + अलत | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड