🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:49:11 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

असुर्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

असुर्य

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

असुर्य

अर्थ: राक्षसी,आसुरी

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. असुर्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. असुर्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — असुर्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअसुर्यःअसुर्यौअसुर्याः
द्वितीयाअसुर्यम्असुर्यौअसुर्यान्
तृतीयाअसुर्येणअसुर्याभ्याम्असुर्यैः
चतुर्थीअसुर्यायअसुर्याभ्याम्असुर्येभ्यः
पञ्चमीअसुर्यात् / असुर्याद्असुर्याभ्याम्असुर्येभ्यः
षष्ठीअसुर्यस्यअसुर्ययोःअसुर्याणाम्
सप्तमीअसुर्येअसुर्ययोःअसुर्येषु
सम्बोधनहे असुर्यहे असुर्यौहे असुर्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — असुर्य
असुर्य
asurya
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. असुर्य᳙ mfn. (4) incorporeal, spiritual, divine, RV.
(Pāṇ. iv, 4, 123) demoniacal, belonging or relating to the Asuras, AitBr.; ŚBr.
असुर्य᳙ (अ᳙स्), m. (= असुर m. q.v.) the supreme spirit, RV. ii, 35, 2.
2. असुर्य᳙ n. (3) spirituality, divine nature, RV.
the incorporeal, the collective body of spiritual beings, RV. [Gmn. accentuates असुर्य in accordance with similar cases, as 2. समर्य (3) n. compared with 1. समर्य (4) mfn.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (121,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असुर्य a. [असुराय हिता गवा˚ यत्] 1 Incorporeal, spiritual, divine. --2 Demoniacal, belonging to the Asuras or sprung from them (असुरस्य स्वं P. IV. 4. 123). --र्यं 1 The water of the clouds. --2 Spirituality, divine nature. --3 The collective body of spiritual beings.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0214-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असुर्य्य त्रि० असुराय हितः गवा० यत् । १ असुरहिते तत्- स्वभूते च असुरशब्दे उदा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0558,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
असुर्यअसुर्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: असुर्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

असुर्य 📚 ➤ राक्षसी,आसुरी

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
असुर्य 📚᳙ mfn. (4) incorporeal, spiritual, divine, RV🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें