🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:54:43 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अस्तिः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अस्तिः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अस्तिः

अर्थ: जाना, चमकना, लेना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)

संस्कृत: गतिदीप्त्यादानेषु

अंग्रेज़ी: to go, to shine, to glow, to take

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अस्ति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अस् + क्तिन्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — अस्ति (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअस्तिःअस्तीअस्तयः
द्वितीयाअस्तिम्अस्तीअस्तीः
तृतीयाअस्त्याअस्तिभ्याम्अस्तिभिः
चतुर्थीअस्तये / अस्त्यैअस्तिभ्याम्अस्तिभ्यः
पञ्चमीअस्तेः / अस्त्याःअस्तिभ्याम्अस्तिभ्यः
षष्ठीअस्तेः / अस्त्याःअस्त्योःअस्तीनाम्
सप्तमीअस्तौ / अस्त्याम्अस्त्योःअस्तिषु
सम्बोधनहे अस्तेहे अस्तीहे अस्तयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — अस् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, चमकना, लेना (गतिदीप्त्यादानेषु)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअसतिअसतःअसन्ति
मध्यमअससिअसथःअसथ
उत्तमअसामिअसावःअसामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: असति · लट् (आत्मने.): असते · लिट्: आस · लिट् (आत्मने.): आसे · लुट्: असिता · लुट् (आत्मने.): असिता · लृट्: असिष्यति · लृट् (आत्मने.): असिष्यते · लोट्: असतात् · लोट् (आत्मने.): असताम् · लङ्: आसत् · लङ् (आत्मने.): आसत · विधिलिङ्: असेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): असेत · आशीर्लिङ्: अस्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): असिषीष्ट · लुङ्: आसीत् · लुङ् (आत्मने.): आसिष्ट · लृङ्: आसिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): आसिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: असन · ण्वुल्: आसकः · तृच्: असिता · ण्यत्: आस्यः · तव्य: असितव्यः · अनीयर्: असनीयः · क्त: असितः · क्तवतु: असितवान् · शतृ: असन् · स्य-शतृ: असिष्यन् · शानच्: असमानः · क्त्वा: असित्वा · ल्यप्: प्रास्य · तुमुन्: असितुम् · णमुल्: आसम् · घञ्: आसः · क्तिन्: अस्ति · क्वसु: आसिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अस्ति
अस्ति
asti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
होना (3.4.18)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अस्ति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. भाव । सत्ता ।
२. विद्यमानता । वर्त- मानता ।
३. जरासंध की एक कन्या जो कंस को ब्याही गई थी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. अस्ति ind. (3. sg. pr. √ 1. अस्; g. चादि and स्वर्-आदि, q.v.) sometimes used as a mere particle at the beginning of fables, Pañcat.; Kathās.
existent, present, L.
2. अस्ति f. (अस्-ति = स्-ति, q.v.), N. of a sister of Prāpti (daughter of Jarāsandhas and wife of Kaṃsa), MBh. ii, 595; Hariv. 4955; BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (122,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अस्ति ind. [अस्-शतिप्] 1 Being, existent, present; as in अस्तिक्षीरा, ˚काय. --2 Often used at the commencement of a tale or narrative in the sense of ‘so it is’, ‘there’, or merely as an expletive; अस्ति सिंहः प्रतिवसति स्म Pt. 4; अस्त्यत्र नगरे… त्रयः पुरुषा देवस्य श्रियं न सहंते Mu. 1, 5; अस्ति पूर्वमहं व्योमचारी विद्याधरोऽभवम् Ks. 22. 56, 1. 27; अस्ति तत्रभवान् वृषलं याजयिष्यति P. III. 3. 146 is it that &c. --स्तिः f. N. of a sister of Prāpti, daughter of Jarāsaṃdha and wife of Kaṃsa. --Comp. --कायः [अस्ति कायः स्वरूपं यस्य] a category or predicament (with the Jainas); these categories are 5: --जीव˚, पुद्गल˚, धर्म˚, अधर्म˚, and आकाश˚. --क्षीर a. [अस्ति क्षीरं यस्य P. II. 2. 24 Vārt.] having milk. --नास्ति ind. doubtful, partly true and partly not; ˚त्वं, ता doubtful or partial existence.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0209-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अस्ति अव्य० अस्--श्तिप् । १ स्थितौ, विद्यमानतायाञ्च [] “अस्ति नास्वि न जानातीति” चाण० । २ तद्वति च अस्तिक्षीरा अस्तिपरलोक इति मतिर्यस्य आस्तिकः नास्तिकः । चतुरर्य्यां पक्षा० फक् । आस्तायनः । तत्- सन्निकृष्टदेशादौ त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0565-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अस्ति, व्य, (अस् + स्तिक्) विद्यमानता । तत्पर्य्यायः सत्त्वं २ । इत्यमरः ॥ अस्धातोस्तिपि कृते- ऽप्येतद्रूपं ॥ (यथा चानक्ये । “अतिथिर्बालकश्चैव राजा भार्य्या तथैव च । अस्ति नास्ति न जानन्ति देहि देहि पुनः पुनः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-155-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अस्तिःअस्ति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अस् + क्तिन् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अस्तिः 📚 ➤ जाना, चमकना, लेना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: गतिदीप्त्यादानेषु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अस्ति 📚भाव । सत्ता🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अस्ति

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • अस्तिः: अस् + क्तिन् — भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬