🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:19:19 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अहंयु

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अहंयु

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अहंयु

अर्थ: घमंडी, अहंकारी, स्वार्थी

संस्कृत: साहङ्कारः · पर्याय: अहङ्कारवत्

व्युत्पत्ति: अहम्+युस्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अहंयु (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. अहंयु (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. अहंयु (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अहंयु (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअहंयुअहंयुनीअहंयूनि
द्वितीयाअहंयुअहंयुनीअहंयूनि
तृतीयाअहंयुनाअहंयुभ्याम्अहंयुभिः
चतुर्थीअहंयुने / अहंयवेअहंयुभ्याम्अहंयुभ्यः
पञ्चमीअहंयुनः / अहंयोःअहंयुभ्याम्अहंयुभ्यः
षष्ठीअहंयुनः / अहंयोःअहंयुनोः / अहंय्वोःअहंयूनाम्
सप्तमीअहंयुनि / अहंयौअहंयुनोः / अहंय्वोःअहंयुषु
सम्बोधनहे अहंयु / हे अहंयोहे अहंयुनीहे अहंयूनि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अहंयु
अहंयु
ahaṃyu
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अहं-यु &c. See अहम्.
अहं—यु mfn. (Pāṇ. v, 2, 140) proud, haughty, RV. i, 167, 7.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (124,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अहंयु a. [अहं अहंकारोऽस्त्यस्य, अहं युस् P. V. 2. 140] Selfish, proud, haughty; Bk. 1. 20. --युः A warrior.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0218-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अहंयु त्रि० अहमहङ्कारोऽस्त्यस्य युस् । १ गर्व्वयुक्ते २ अभिमा- निनि “अहंयुनाथ क्षितिपः शुभंयुः” भट्टिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0575,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अहंयुः, त्रि, (अहंमस्यास्तीति अहंशब्दात् “अहं- शुभयोर्युस्” इति युस् ।) अहङ्कारयुक्तः । गर्व्वान्वितः । तत्पर्य्यायः । अहङ्कारवान् २ । इत्यमरः ॥ (“अहंयुनाथ क्षितिपः शुभंयुः” । इति भट्टिः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-158-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अहंयुअहंयु (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अहंयु (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | अहंयु (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अहंयु 📚 ➤ घमंडी, अहंकारी, स्वार्थी
संस्कृत: साहङ्कारः · पर्याय: अहङ्कारवत्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अहंयु 📚&c. See अहम्🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
अहंयु
अहंकारी (३.१.५०) — अहंकारवान्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें