🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:02:55 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

अहीनम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

अहीनम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

अहीनम्

अर्थ: "अक्षुण्ण, पूर्ण, समस्त"

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अहीन (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  2. अहीन (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. अहीन (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — अहीन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअहीनःअहीनौअहीनाः
द्वितीयाअहीनम्अहीनौअहीनान्
तृतीयाअहीनेनअहीनाभ्याम्अहीनैः
चतुर्थीअहीनायअहीनाभ्याम्अहीनेभ्यः
पञ्चमीअहीनात् / अहीनाद्अहीनाभ्याम्अहीनेभ्यः
षष्ठीअहीनस्यअहीनयोःअहीनानाम्
सप्तमीअहीनेअहीनयोःअहीनेषु
सम्बोधनहे अहीनहे अहीनौहे अहीनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — अहीन
अहीन
ahīna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अहीन १ वि॰ [सं॰]
१. जो हीन न हो । भ्रांतिबश जिसे हीन समझ लिया जाय ।
२. जो औरों से कम न हो । महान् ।
३. दोष- रहित ।
४. पूरा । संपूर्ण ।
५. जो जातिच्युन न हो [को॰] ।
अहीन २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कई दिनों में पूर्ण होनेवाला यज्ञविशेष ।
२. लंबा साँप ।
३. वासुकि [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अहीन, अह्न See ss.vv.
1. अहीन m. (fr. अहन्, Pāṇ. vi, 4, 145) ‘lasting several days’, a sacrifice lasting several days, AitBr.; ĀśvŚr. &c.
अहीन n. id. Comm. on Mn. xi, 197
अहीन mfn. only ifc. with numerals (cf. Pāṇ. v, 1, 87 and vi, 4, 145) e.g. त्र्य्-अहीन, द्व्यहीन, qq.vv.
2. अ-हीन mfn. unimpaired, whole, entire, full, ŚBr.; AitBr. &c.
‘not deprived of’, not withdrawing from (instr.), Mn. ii, 183
not defective or inferior, excellent, VarBṛS.; Ragh. xviii, 13
अ-हीन m. N. of a prince, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (124,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अहीन a. 1 Unimpaired, whole, entire, all; भृतभूतिरहीनभोगभाक् Śi. 16. 71. --2 Not inferior, great; अहीनबाहुद्रविणः शशास R. 18. 14; 9. 5. --3 Not deprived of, possessed of; Ms. 2. 183. --4 Not outcast or vile. --5 (अहोभिः साध्यते, अहन्-ख P. IV. 2. 43) Lasting for several days; द्व्यहीन, त्र्यहीन &c. --नः 1 A sacrifice lasting for several days (--नं also); Ms. 11. 198. --2 A large snake. --3 The lord of serpents, Vāsuki (अहि-इनः). --Comp. --गुः N. of a king of the solar race; R. 18. 14. --वादिन् m. a witness unfit or incapable of giving evidence.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0219-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अहीन पु० अहोभिः साध्यते ख । अहःसमूहसाध्ये द्विरा- त्रादियागभेदे । स च ताण्ड्य० ब्रा० भाष्ये षोडश ऋत्विज उपक्रम्य “एतेऽहीनैकाहैर्याजयन्ति” आपस्त० उक्तः “तएते होत्रादिनामका षोडशर्त्विजोद्विरात्रादिभिरहीन- संज्ञकैरग्निष्टोमादिभिरेकाहसंज्ञकैर्याजयन्ति” भा० “अहीन यजनमशुचिकरमिति” श्रुतिः “अभिचारमहीनञ्च त्रिः कृत्वेह विशुध्यति” मनुः । अहीनामिनःस्वामी । २ सर्पराजे वासुकौ पु० । न हीनः । ३ अन्यूने त्रि० न न महीन महीन पराक्रमम् रघुः “वेदयज्ञैरहीनानां प्रशस्तानां स्वक- र्म्मसु” मनुः “त्वत्तः सूतमहीनकीर्त्तेः” भा० आ० प० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0585,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
अहीनम्अहीन (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अहीन (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | अहीन (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

अहीनम् 📚 ➤ "अक्षुण्ण, पूर्ण, समस्त"

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
अहीन 📚जो हीन न हो । भ्रांतिबश जिसे हीन समझ लिया जाय🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें