🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:29:59 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अहीन
ahīna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अहीन १ वि॰ [सं॰]
१. जो हीन न हो । भ्रांतिबश जिसे हीन समझ लिया जाय ।
२. जो औरों से कम न हो । महान् ।
३. दोष- रहित ।
४. पूरा । संपूर्ण ।
५. जो जातिच्युन न हो [को॰] ।
अहीन २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कई दिनों में पूर्ण होनेवाला यज्ञविशेष ।
२. लंबा साँप ।
३. वासुकि [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अहीन, अह्न See ss.vv.
1. अहीन m. (fr. अहन्, Pāṇ. vi, 4, 145) ‘lasting several days’, a sacrifice lasting several days, AitBr.; ĀśvŚr. &c.
अहीन n. id. Comm. on Mn. xi, 197
अहीन mfn. only ifc. with numerals (cf. Pāṇ. v, 1, 87 and vi, 4, 145) e.g. त्र्य्-अहीन, द्व्यहीन, qq.vv.
2. अ-हीन mfn. unimpaired, whole, entire, full, ŚBr.; AitBr. &c.
‘not deprived of’, not withdrawing from (instr.), Mn. ii, 183
not defective or inferior, excellent, VarBṛS.; Ragh. xviii, 13
अ-हीन m. N. of a prince, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (124,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अहीन a. 1 Unimpaired, whole, entire, all; भृतभूतिरहीनभोगभाक् Śi. 16. 71. --2 Not inferior, great; अहीनबाहुद्रविणः शशास R. 18. 14; 9. 5. --3 Not deprived of, possessed of; Ms. 2. 183. --4 Not outcast or vile. --5 (अहोभिः साध्यते, अहन्-ख P. IV. 2. 43) Lasting for several days; द्व्यहीन, त्र्यहीन &c. --नः 1 A sacrifice lasting for several days (--नं also); Ms. 11. 198. --2 A large snake. --3 The lord of serpents, Vāsuki (अहि-इनः). --Comp. --गुः N. of a king of the solar race; R. 18. 14. --वादिन् m. a witness unfit or incapable of giving evidence.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0219-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अहीन पु० अहोभिः साध्यते ख । अहःसमूहसाध्ये द्विरा- त्रादियागभेदे । स च ताण्ड्य० ब्रा० भाष्ये षोडश ऋत्विज उपक्रम्य “एतेऽहीनैकाहैर्याजयन्ति” आपस्त० उक्तः “तएते होत्रादिनामका षोडशर्त्विजोद्विरात्रादिभिरहीन- संज्ञकैरग्निष्टोमादिभिरेकाहसंज्ञकैर्याजयन्ति” भा० “अहीन यजनमशुचिकरमिति” श्रुतिः “अभिचारमहीनञ्च त्रिः कृत्वेह विशुध्यति” मनुः । अहीनामिनःस्वामी । २ सर्पराजे वासुकौ पु० । न हीनः । ३ अन्यूने त्रि० न न महीन महीन पराक्रमम् रघुः “वेदयज्ञैरहीनानां प्रशस्तानां स्वक- र्म्मसु” मनुः “त्वत्तः सूतमहीनकीर्त्तेः” भा० आ० प० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0585,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें