🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:31:07 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आत्ययिक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आत्ययिक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आत्ययिक

अर्थ: नाशकारी, सर्वनाशकर

व्युत्पत्ति: अत्यय+ठक् (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आत्ययिक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. आत्ययिक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आत्ययिक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआत्ययिकःआत्ययिकौआत्ययिकाः
द्वितीयाआत्ययिकम्आत्ययिकौआत्ययिकान्
तृतीयाआत्ययिकेनआत्ययिकाभ्याम्आत्ययिकैः
चतुर्थीआत्ययिकायआत्ययिकाभ्याम्आत्ययिकेभ्यः
पञ्चमीआत्ययिकात् / आत्ययिकाद्आत्ययिकाभ्याम्आत्ययिकेभ्यः
षष्ठीआत्ययिकस्यआत्ययिकयोःआत्ययिकानाम्
सप्तमीआत्ययिकेआत्ययिकयोःआत्ययिकेषु
सम्बोधनहे आत्ययिकहे आत्ययिकौहे आत्ययिकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आत्ययिक
आत्ययिक
ātyayika
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आत्ययिक वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ आत्ययिकी]
१. विनाशक ।
२. दुर्भाग्य पूर्ण ।
३. आवश्यकीय ।
४. देर क्या हुआ । विलंबित [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आत्ययिक mfn. (fr. अत्य्-अय; g. विनयादि, q.v.), ‘having a rapid course’, not suffering delay, urgent, Mn. vii, 165; MBh. &c.
requiring immediate help (as a disease), Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (136,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आत्ययिक a. (की f.) [अत्ययः नाशः प्रयोजनमस्य ठक] 1 Destructive, disastrous. --2 Painful, unpropitious, ill-omened, distressing. --3 Pressing, urgent, emergent, ending quickly, not suffering delay; Ms. 7. 165; H. 3; K. 294; extraordinary, special.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0235-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आत्ययिक त्रि० अत्ययः नाशः प्रयोजनमस्य ठक् । नाशप्रयो जनके कर्मणि “अशिश्रवन्नात्ययिकं समेत्य” भट्टिः । “एकाकिनश्चात्ययिके कार्य्ये प्राप्ते भयप्रदे” मनुः । “कच्चिदात्यमिकं श्रुत्वा तदर्थमनुचिन्त्य च । प्रियाण्यनुभवन् शेषे न त्वमन्तः पुरे नृप!” भा० स० प० ५ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0691,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आत्ययिकआत्ययिक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: आत्ययिक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आत्ययिक 📚 ➤ नाशकारी, सर्वनाशकर

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आत्ययिक 📚विनाशक🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • आत्ययिक: अत्यय+ठक् (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬