🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:19:18 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आत्रेय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आत्रेय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आत्रेय

अर्थ: अत्रि का वंशज

संस्कृत: अत्रेः गोत्रापत्यम्

अंग्रेज़ी: Descendent of अत्रि

व्युत्पत्ति: अत्रि+ ढक् (तद्धितान्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आत्रेय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. आत्रेय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. त्रेय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + त्रै + यत्
  4. त्रेय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + त्रै + यत्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आत्रेय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआत्रेयःआत्रेयौआत्रेयाः
द्वितीयाआत्रेयम्आत्रेयौआत्रेयान्
तृतीयाआत्रेयेणआत्रेयाभ्याम्आत्रेयैः
चतुर्थीआत्रेयायआत्रेयाभ्याम्आत्रेयेभ्यः
पञ्चमीआत्रेयात् / आत्रेयाद्आत्रेयाभ्याम्आत्रेयेभ्यः
षष्ठीआत्रेयस्यआत्रेययोःआत्रेयाणाम्
सप्तमीआत्रेयेआत्रेययोःआत्रेयेषु
सम्बोधनहे आत्रेयहे आत्रेयौहे आत्रेयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आत्रेय
आत्रेय
ātreya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आत्रेय १ वि॰ [सं॰ अत्रि]
१. अत्रि के गोत्रवाला ।
आत्रेय २ संज्ञा पुं॰
१. अत्रि के पुत्र—दत्त, दुर्वासा, चंद्रमा ।
२. आत्रेयी नदी के तट का प्रदेश जो दीनाजपुर जिले के अंतर्गत है ।
३. शिव की एक उपाधि [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आत्रेय m. (Pāṇ. iv, 1, 122 Comm.) a descendant of Atri, ŚBr. xiv, &c.
N. of a physician, Bhpr.
a priest who is closely related to the Sadasya (perhaps because this office was generally held by a descendant of Atri), ŚBr. iv; AitBr.
N. of Śiva, L.
chyle, L.
आत्रेय (अम्), n. N. of two Sāmans, ĀśvGṛ. &c.
आत्रेय (आस्), m. pl. N. of a tribe, MBh. vi, 376
आत्रेय m. (for अत्रयस् m. pl. of अत्रि, q.v.) the descendants of Atri, MBh. iii, 971.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (136,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आत्रेय a. (यी f.) [अत्रेरपत्ये ढक्] Belonging to, descended or sprung from, Atri. --यः 1 A descendant of Atri. --2 The head of the descendants of Atri. --3 A priest closely related to the Sadasya. --4 An epithet of Śiva. --5 An essential humor or juice of the body, lymph. --यी 1 A female descendant of Atri. --2 The wife of Atri. --3 A woman in her courses (रजस्वला); Ms. 11. 87; Y. 3. 251. --4 Any woman of the Brāhmaṇical order. --5 N. of a river in the north of Bengal, also called Tistā.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0235-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आत्रेयः, पुं, (अत्रेरपत्यं पुमान् । अत्रि + ढक् ।) अत्रिमुनिपुत्त्रः । स च दत्तः । दुर्व्वासाः । चन्द्रश्च । [] इति मेदिनी ॥ शरीरस्थरसधातुः । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-173-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आत्रेयआत्रेय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: आत्रेय (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | त्रेय (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + त्रै + यत्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आत्रेय 📚 ➤ अत्रि का वंशज
संस्कृत: अत्रेः गोत्रापत्यम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आत्रेय 📚अत्रि के गोत्रवाला🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

  • आत्रेय: अत्रि+ ढक् (कोश-व्युत्पत्ति)

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें