🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:30:12 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आद्यून

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आद्यून

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आद्यून

अर्थ: बहुभोजी,, घाउघप, पेटू, भुक्खड़

संस्कृत: पर्याय: औदरिक

व्युत्पत्ति: आ+दिव्+क्त, ऊठ्, नत्वं च, ‘अद्' खाना से व्युत्पन्न प्रतीत होता है (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आद्यून (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. आद्यून (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. द्यून (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + दिव् + क्त
  4. द्यून (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + दिव् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आद्यून (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआद्यूनःआद्यूनौआद्यूनाः
द्वितीयाआद्यूनम्आद्यूनौआद्यूनान्
तृतीयाआद्यूनेनआद्यूनाभ्याम्आद्यूनैः
चतुर्थीआद्यूनायआद्यूनाभ्याम्आद्यूनेभ्यः
पञ्चमीआद्यूनात् / आद्यूनाद्आद्यूनाभ्याम्आद्यूनेभ्यः
षष्ठीआद्यूनस्यआद्यूनयोःआद्यूनानाम्
सप्तमीआद्यूनेआद्यूनयोःआद्यूनेषु
सम्बोधनहे आद्यूनहे आद्यूनौहे आद्यूनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आद्यून
आद्यून
ādyūna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
विजय की इच्छा से रहित (केवल पेट की चिन्ता वाला) (3.1.21) औदरिक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आद्यून वि॰ [सं॰]
१. अध्ययन करनेवाला । पेटू ।
२. बुभुक्षित । भूखा ।
३. लोभी । लालची ।
४. आदिरहित [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आद्यून mf(आ)n. [etym. doubtful], shamelessly voracious, greedy, MBh.; Rājat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (138,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आद्यून a. [आ-दिव्-क्त, ऊट् नत्वं च P. V. 2. 67; perhaps derived from अद् to eat] Shamelessly voracious, gluttonous, hungry; Ki. 11. 5.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0238-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आद्यून त्रि० आ + दिघ--क्त ऊट् नत्वञ्च । औदरिके (पेटुक) जिगीषावर्ज्जिते । जिगीषायान्तु न नत्वम् । आद्यूतः । जिगीषया देवनकर्त्तरि ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0707,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आद्यूनः, त्रि, (आङ् पूर्व्वात् दीव्यतेरकर्म्मकत्वात् क्तः । दिवोविजिगीषायामिति निष्ठातस्य नत्वं यस्य विभाषेति नेट्, च्छोरित्यूट् ।) औदरिकः । इत्यमरः ॥ पेटुक इति भाषा । (यदुक्तं, अमरे । “आद्यूनः स्यादौदरिके विजिगीषाविवर्ज्जिते” । “आद्यूनः सदगृहिण्येव प्रायोयष्ट्यावलम्बितः” ॥ इति किराते ११ । ५ ।) आदिहीनः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-174-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आद्यूनआद्यून (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: आद्यून (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | द्यून (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + दिव् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आद्यून 📚 ➤ बहुभोजी,, घाउघप, पेटू, भुक्खड़
संस्कृत: पर्याय: औदरिक

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आद्यून 📚अध्ययन करनेवाला । पेटू🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
आद्यून

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • आद्यून = आदि + ऊन कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

  • आद्यून: आ+दिव्+क्त, ऊठ्, नत्वं च, ‘अद्' खाना से व्युत्पन्न प्रतीत होता है (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें