🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:38:46 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आप्लुत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आप्लुत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आप्लुत

अर्थ: ग्रहणग्रस्त

व्युत्पत्ति: आप्लु+ क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आप्लुत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. आप्लुत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आप्लुत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआप्लुतःआप्लुतौआप्लुताः
द्वितीयाआप्लुतम्आप्लुतौआप्लुतान्
तृतीयाआप्लुतेनआप्लुताभ्याम्आप्लुतैः
चतुर्थीआप्लुतायआप्लुताभ्याम्आप्लुतेभ्यः
पञ्चमीआप्लुतात् / आप्लुताद्आप्लुताभ्याम्आप्लुतेभ्यः
षष्ठीआप्लुतस्यआप्लुतयोःआप्लुतानाम्
सप्तमीआप्लुतेआप्लुतयोःआप्लुतेषु
सम्बोधनहे आप्लुतहे आप्लुतौहे आप्लुताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आप्लुत
आप्लुत
āpluta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आप्लुत १ वि॰ [सं॰]
१. स्नात । भींगा हुआ ।
२. लथपथ । तरबतर । शराबोर ।
आप्लुत २ संज्ञा पुं॰ [सं॰] स्नातक । गृहस्थ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-प्लुत mfn. one who has bathed (himself), bathed, MBh.; BhP.
wetted, sprinkled, overflowed, MBh.; Hariv.; Ragh. &c.
ifc. (used fig.) overrun
afflicted, distressed (व्यसना˚)
one who has sprung or jumped near, Hariv.; MBh.
आ-प्लुत m. (= आ-प्लव-व्रतिन्), an initiated householder, L.
आ-प्लुत n. bathing, MBh.
jumping, springing towards, MBh.; Hariv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (144,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आप्लुत p. p. 1 Bathed; अवभृथाप्लुतो मुनिः R. 11. 31; Ku. 6. 5. --2 Wetted, sprinkled; R. 17. 37. --3 Overflowing with, filled or overcome with; बाष्प, ˚व्यसन˚, रुधिर˚ &c. --तः, ˚व्रती An initiated house-holder, see आप्लवव्रतिन्. --तं Bathing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0246-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आप्लुत त्रि० आ + प्लु--क्त । १ स्नाते २ आर्द्रीभूते च ३ स्नातके गृहस्थभेदे पु० । भावे क्त । ४ स्नाने न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0752,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आप्लुतः, पुं, (आङ् + प्लुङ् + क्तः ।) आप्लुतव्रती । स्ना- तकः । इति मेदिनी ॥
आप्लुतः, त्रि, (आङ् + प्लु + क्त ।) स्नातः । कृतस्नानः । इति मेदिनी ॥ (आप्लुतः सर्व्वपापेभ्यः स गङ्गायां व्यमुच्यत । इति भारते ।) स्नाने क्ली इति हेम- चन्द्रः ॥ (आर्द्रीकृतः । सिक्तः । पञ्चतन्त्रे, -- “अन्ये जर्ज्जरितकलेवरा रुधिराप्लुताः” । इति)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-179-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आप्लुत" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आप्लुतआप्लुत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: आप्लुत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आप्लुत 📚 ➤ ग्रहणग्रस्त

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आप्लुत 📚स्नात । भींगा हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आप्लुत: आप्लु+ क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें