🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:01:13 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आबद्धः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आबद्धः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आबद्धः

अर्थ: बाँधना, जोड़ना

व्युत्पत्ति: आ+बन्ध्+क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आबद्ध (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आबद्ध (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआबद्धःआबद्धौआबद्धाः
द्वितीयाआबद्धम्आबद्धौआबद्धान्
तृतीयाआबद्धेनआबद्धाभ्याम्आबद्धैः
चतुर्थीआबद्धायआबद्धाभ्याम्आबद्धेभ्यः
पञ्चमीआबद्धात् / आबद्धाद्आबद्धाभ्याम्आबद्धेभ्यः
षष्ठीआबद्धस्यआबद्धयोःआबद्धानाम्
सप्तमीआबद्धेआबद्धयोःआबद्धेषु
सम्बोधनहे आबद्धहे आबद्धौहे आबद्धाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आबद्ध
आबद्ध
ābaddha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आबद्ध १ बि॰[सं॰]
१. बँधा हुआ ।
२. कैद ।
आबद्ध २ संज्ञा पुं
१. अलंकार ।
२. द्यूत । जुआ ।
३. दृढ़ या कठोर बंधन [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-बद्ध mfn. tied on, bound
joined
fixed, effected, produced, shown (cf. the comps.)
आ-बद्ध m. affection, L.
आ-बद्ध n. binding fastly, a binding, a yoke, L.
an ornament, cloth, ŚāṅkhGṛ. ii, 1, 25 (L. अस्, m.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (144,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आबद्ध p. p. 1 Bound, tied. --2 Fixed; स्यंदनाबद्धदृष्टिषु R. 1. 40. --3 Formed, made; आबद्धमंडला तापसपरिषद् K. 49 sitting in a circle; आबद्धरेखमभितो रविमंजरीभिः Gīt. 11; Bk. 3. 30; Ki. 5. 33. --4 Obtained. --5 Hindered. --द्धं (द्धः also) 1 Binding, joining. --2 A yoke. --3 Ornament. --4 Affection. --Comp. --माल a. forming a wreath, arranged in a row; Me. 9.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0246-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आबद्ध न० सम्यक् आबद्धम् + वन्ध--भावे क्त । दृढबन्धने । १ आ- धारे क्त । २ प्रेम्णि । कर्मणिक्त । ३ बद्धे ४ आप्ते ५ प्रति- रुद्धे च त्रि० । “पयोधिमाबद्धचलज्जलाबिलम्” माघः “आबद्धभीमभ्रुकुटीकरालम्” भट्टिः । “स्यन्दनाबद्धदृ- ष्टिषु” रघुः । ६ भूषणे च । बा० करणे क्त । ७ योक्त्रे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0753,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आबद्धः, पुं, (आङ् + बन्ध + क्तः ।) दृढबन्धनं । प्रेम । अलङ्कारः । इति विश्वमेदिन्यौ ॥ (यथा मेघदूते ९ । “गर्भाधानक्षणपरिचयान्नूनमाबद्धमाला” ॥) योत्त्रं । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-179-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आबद्ध" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आबद्धःआबद्ध (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आबद्धः 📚 ➤ बाँधना, जोड़ना

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आबद्ध 📚बि॰🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आबद्धः: आ+बन्ध्+क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬