🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:28:39 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

आमोदः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

आमोदः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

आमोदः

अर्थ: हर्ष, प्रसन्नता, खुशी

संस्कृत: आनन्दः, सुगन्धः, मदः · पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

व्युत्पत्ति: आ+मुद्+घञ् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आमोद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. मोद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + मुद् + घञ्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आमोद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआमोदःआमोदौआमोदाः
द्वितीयाआमोदम्आमोदौआमोदान्
तृतीयाआमोदेनआमोदाभ्याम्आमोदैः
चतुर्थीआमोदायआमोदाभ्याम्आमोदेभ्यः
पञ्चमीआमोदात् / आमोदाद्आमोदाभ्याम्आमोदेभ्यः
षष्ठीआमोदस्यआमोदयोःआमोदानाम्
सप्तमीआमोदेआमोदयोःआमोदेषु
सम्बोधनहे आमोदहे आमोदौहे आमोदाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — आमोद
आमोद
āmoda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वही दूर तक फैलने वाली हो तो 'आमोद' (1.5.11)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आमोद संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ आमोदित, आमोदी]
१. आनंद ।हर्ष । खुशी । प्रसन्नता । उ॰—हाँ झुमता है चित्त के आमोद के आवेग में । —कानन॰, पृ॰ ५३ ।
२. दिलबहलाव । तफरीह ।
३. दूर से आनेवाली महक । सुगंध । उ॰— कमल तजि तन रुचत नाहीं आक कौं आमोद । —सूर॰, १० । ४५३५ ।
४. शातावर । यौ॰—आमौदप्रमोद । आमोदयात्रा=मन बहलाने की दृष्टि से यात्रा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-मोद mf(आ)n. (√ मुद्), gladdening, cheering up, ŚBr.; KātyŚr.
आ-मोद (अस्), m. joy, serenity, pleasure, R.
fragrancy, a diffusive perfume
strong smell, smell, Ragh.; Megh.; Śiś.; Kathās. &c.
Asparagus Racemosus, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (147,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आमोद a. Gladdening, cheering up, delighting. --दः 1 Joy, pleasure, delight; आमोदं परमं जग्मुः Rām. --2 Fragrance (diffusive), perfume; आमोदमुपजिघ्रंतौ स्वनिःश्वासानुकारिणं R. 1. 43; आमोदं कुसुमभवं मृदेव धत्ते मृद्गंधं न हि कुसुमानि धारयंति Subhāṣ.; Śi. 2. 20; Me. 31. --3 Strong smell.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0250-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आमोद पु० आमोदयति आ + मुद--णिच्--अच् । १ अतिदूरने गन्धे “आमोदमुपजिघ्रन्तौ स्वनिश्वासानुकारिणौ” रघुः “आमोदकर्म्मव्यतिहारमीयुः” माघः । उत्तमस्त्रीणां २ मुखनिश्वासादिगन्धे च । “मुखामोदं मदिरया कृतानु- [] व्याधमुद्गिरन्” माघः । आ + मुद--घञ् । ३ प्रहर्षे ल्युट् । आमोदनमप्यत्र न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0768-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आमोदः, पुं, (आङ् + मुद् + घञ् ।) अतिदूरगामि- गन्धः । इत्यमरः ॥ गन्धः । हर्षः । इति मेदिनी ॥ सुमहद्गन्धः । इति शब्दरत्नावली । (यथा रघुवंशे । १ । ४३ । “आमोदभुपजिघ्रन्तौ स्वनिःश्वासानुकारिणम्” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-183-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आमोद" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
आमोदःआमोद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: मोद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + मुद् + घञ्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

आमोदः 📚 ➤ हर्ष, प्रसन्नता, खुशी
संस्कृत: आनन्दः, सुगन्धः, मदः · पर्याय: मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
आमोद 📚आनंद ।हर्ष । खुशी । प्रसन्नता🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
आमोद
आनन्द के नाम (१.४.२६) — मुद्, प्रीति, प्रमद, हर्ष, प्रमोद, सम्मद, आनन्दथु, आनन्द

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • आमोदः: आ+मुद्+घञ् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें