॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: मारना, हिंसा करना (भूतकालिक (लिट्) कृदन्त)
संस्कृत: हिंसायाम्
अंग्रेज़ी: (fr. √ रुष् ?), hitting, killing ([Sāy.]), RV. x, 155, 2
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | आरुषी | आरुष्यौ | आरुष्यः |
| द्वितीया | आरुषीम् | आरुष्यौ | आरुषीः |
| तृतीया | आरुष्या | आरुषीभ्याम् | आरुषीभिः |
| चतुर्थी | आरुष्यै | आरुषीभ्याम् | आरुषीभ्यः |
| पञ्चमी | आरुष्याः | आरुषीभ्याम् | आरुषीभ्यः |
| षष्ठी | आरुष्याः | आरुष्योः | आरुषीणाम् |
| सप्तमी | आरुष्याम् | आरुष्योः | आरुषीषु |
| सम्बोधन | हे आरुषि | हे आरुष्यौ | हे आरुष्यः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अर्वति | अर्वतः | अर्वन्ति |
| मध्यम | अर्वसि | अर्वथः | अर्वथ |
| उत्तम | अर्वामि | अर्वावः | अर्वामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अर्वति · लिट्: आनर्व · लुट्: अर्विता · लृट्: अर्विष्यति · लोट्: अर्वतात् · लङ्: आर्वत् · विधिलिङ्: अर्वेत् · आशीर्लिङ्: अर्व्यात् · लुङ्: आर्वीत् · लृङ्: आर्विष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अर्वण · ण्वुल्: अर्वकः · तृच्: अर्विता · ण्यत्: अर्व्यः · तव्य: अर्वितव्यः · अनीयर्: अर्वणीयः · क्त: अर्वितः · क्तवतु: अर्वितवान् · शतृ: अर्वन् · स्य-शतृ: अर्विष्यन् · क्त्वा: अर्वित्वा · ल्यप्: प्रार्व्य · तुमुन्: अर्वितुम् · णमुल्: अर्वम् · घञ्: अर्वः · क्तिन्: अर्ति · क्वसु: आरिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| आरुषी | आरुषी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: अर्व् + क्वसु 📚 अन्य सम्भावना: रुषी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रय् + क्वसु | र्वस् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: आ + रय् + क्वसु |
आरुषी 📚 ➤ मारना, हिंसा करना (भूतकालिक (लिट्) कृदन्त)
संस्कृत: हिंसायाम्
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| आरुषी 📚 | f. (fr. √ रुष् ?), hitting, killing [Sāy.], RV. x, 155, 2 | 🔵🟣🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड